Turizm, yalnızca bir yerden başka bir yere gitme eylemi değildir. Seyahatin anlamı, amacı, katılımcıları ve toplumsal işlevi; her dönemin siyasal güvenliği, ulaşım imkânları, ekonomik yapısı, sınıfsal düzeni ve düşünce akımları doğrultusunda değişmiştir. Bu nedenle turizmin gelişimi incelenirken yalnızca “insanlar ne zaman seyahat etti?” sorusuna değil; aynı zamanda “neden seyahat etti?”, “kimler seyahat edebildi?” ve “seyahat nasıl bir toplumsal anlam taşıdı?” sorularına da birlikte bakmak gerekir. Bu bölümde turizmin gelişimi, antik ticaret ağlarından Orta Çağ seyahatlerine, Grand Tour geleneğinden romantik seyahat anlayışına, demiryolları ve Endüstri Devrimi ile kitle turizminin ortaya çıkışına kadar uzanan kronolojik ve sosyolojik bir çerçeve içinde ele alınmaktadır.

Turizm yalnızca gelir, istihdam ve hareketlilik üzerinden açıklanabilecek bir alan değildir. Aynı zamanda toplumsal yapı, güç ilişkileri, anlam üretimi, gündelik yaşam pratikleri, kimlikler ve kültürel karşılaşmalar üzerinden okunması gereken çok katmanlı bir toplumsal olgudur. Bu nedenle turizm, sosyolojinin temel kuramlarıyla açıklanabilir; hatta bu kuramlar sayesinde turizmin görünmeyen yönleri daha net anlaşılabilir. Bu bölümde turizmin sosyolojiyle ilişkisi, makro ve mikro bakış açıları, işlevselcilik, çatışma kuramı, toplumsal eylem ve sembolik etkileşimcilik gibi temel yaklaşımlar üzerinden ele alınmaktadır. Ayrıca yapı–fail tartışması, McDonaldlaşma–Disneyleşme hattı ve otantiklik meselesi de turizm sosyolojisinin çağdaş tartışmaları içinde değerlendirilmektedir.

Turizm çoğu zaman kültürel yakınlaşma, barış, hoşgörü ve ekonomik gelişme ile ilişkilendirilir. Ancak bu olumlu çerçevenin yanında, turizmin eşitsizlik üreten, güç ilişkilerini yeniden kuran ve bazı toplumsal grupları dışlayan bir yönü de vardır. Bu nedenle turizm, yalnızca ekonomik çıktılarla değil; aynı zamanda adalet, erişim, eşit katılım, emeğin paylaşımı ve dezavantajlı grupların konumu üzerinden de değerlendirilmelidir. Bu bölümde turizm ile sosyal adalet arasındaki ilişki; insan hakkı yaklaşımı, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, engellilik, bölgesel dengesizlikler ve alternatif/dönüştürücü turizm yaklaşımları çerçevesinde ele alınmaktadır. Böylece turizmin yalnızca eşitsizlikleri büyüten bir alan değil, doğru kurgulandığında sosyal adaleti destekleyebilen bir araç da olabileceği gösterilmektedir.

Bu bölüm, turizmin gelişmekte olan ülkeler açısından nasıl bir rol oynadığını tartışır. Temel soru şudur: Turizm, kalkınmayı hızlandıran bir ekonomik fırsat mı; yoksa dışa bağımlılığı artıran bir mekanizma mı? Bu soruya tek yönlü cevap vermek zordur. Çünkü turizm bir yandan döviz, istihdam ve yatırım yaratabilir; öte yandan dış sermaye, çok uluslu şirketler, sızıntı ve güvencesiz emek ilişkileri nedeniyle bağımlılığı derinleştirebilir. Bu nedenle ünitede turizm, hem kalkınma aracı hem de bağımlılık üretebilen bir yapı olarak çift yönlü biçimde ele alınır.

Turizm, yalnızca ekonomik sonuçlar üreten bir faaliyet değildir; aynı zamanda insanların, kültürlerin ve toplumsal grupların karşılaşma alanıdır. Bu nedenle turizm, temelde toplumsal bir olgu olarak değerlendirilir. “Barış zamanlarının en büyük yer değiştirme hareketi” olarak tanımlanan turizm, farklı sosyal ve kültürel dünyaların temasını mümkün kılar; bu temas da çeşitli sosyal ve kültürel etkiler doğurur. Burada ilişki tek yönlü değildir. Nasıl ki toplumsal değişmeler turizmi etkiliyorsa, turizm de toplumların yaşam biçimlerini, değerlerini, ilişkilerini ve kültürel örüntülerini dönüştürme gücüne sahiptir. Bu nedenle turizmin toplumsal etkileri, hem değişim dinamikleri hem de yerel toplumun tepkileri üzerinden birlikte ele alınmalıdır.

Bu bölüm, turizmin toplumsal etkilerini daha kurumsal ve tematik bir çerçevede ele alır. Önceki ünitede daha genel biçimde tartışılan sosyokültürel etkiler burada; toplumsal cinsiyet, sağlık, din ve dil gibi temel toplumsal alanlar üzerinden incelenir. Böylece turizmin yalnızca ekonomik ya da kültürel bir hareketlilik değil, aynı zamanda gündelik yaşamı, kurumları, değerleri ve toplumsal ilişkileri dönüştüren bir süreç olduğu daha görünür hâle gelir. Turizm, bu alanlarda bazen yeni fırsatlar ve açılımlar yaratırken, bazen de mevcut eşitsizlikleri, çatışmaları ve uyumsuzlukları derinleştirebilir. Bu nedenle turizmin toplumsal etkilerini anlamak için, farklı kurum ve pratiklerin turizmle nasıl kesiştiğine dikkat etmek gerekir.