1) Turizm türleri nasıl sınıflanır?
A) Turizme katılan kişilerin özelliklerine göre
Yaşa göre:
- Gençlik turizmi: 15–24 yaş arası, aile yanında olmadan yapılan seyahatler.
- Yetişkin (orta yaş) turizmi: 25–60 yaş arası.
- Üçüncü yaş turizmi: 60+ yaş grubu.
Sosyo-ekonomik duruma göre:
- Sosyal turizm: işçi, memur, emekli, genç, engelli, çiftçi, esnaf gibi ekonomik/sosyal yönden dezavantajlı grupların özel önlem ve teşviklerle turizme katılımı.
- Lüks turizm: gelir düzeyi yüksek kişilerin pahalı tesislerde konakladığı turizm.
Katılım biçimine göre:
- Grup turizmi: üyelerin/katılımcıların bir dernek/organizasyon çatısı altında birlikte turizme katılması (test mantığı: “dernek çatısı → grup turizmi”).
- Kitle turizmi: özellikle 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren, boş zaman–gelir artışı ve ulaşım (özellikle hava taşımacılığı) etkisiyle büyüyen geniş ölçekli turizm (test mantığı: “işçi/orta gelir + hava taşımacılığı + boş zaman artışı → kitle turizmi”).
B) Ziyaret edilen yere ve yönüne göre: İç turizm – Dış turizm
- İç turizm: ülke içinde yapılan seyahatler.
- Dış turizm: ülke sınırları dışına/ülkeye giriş-çıkış içeren turizm hareketi.
- Bu ayrımda en kritik nokta: Dış turizmin döviz getirici etkisi, iç turizmden ayrıştığı temel husustur.
Testte gelen klasik örnek mantığı:
- “Türk vatandaşının İngiltere’ye gitmesi / İngilizin Türkiye’ye gelmesi” gibi örneklerde doğru sınıflama dış pasif / dış aktif şeklinde sorgulanır.
C) Seyahat amacına göre turizm türleri
Ünite, amaçlara göre türleri şöyle sıralar: dinlenme, kültürel, deniz, av, sağlık, inanç, spor, kongre (ve bunların önemli bir kısmı “alternatif turizm” başlığı altında da ele alınabilir).
2) Alternatif turizm türleri ve temel mevzuatları
A) Sağlık turizmi
- En genel anlamıyla: tedavi amacıyla yapılan seyahatler.
- Bu alanda öne çıkan düzenleme: Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik; uluslararası sağlık hizmetlerinde asgari standartlar, yetkilendirme ve denetim usul/esaslarını düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.
- Yönetmelikte ayrıca “uluslararası sağlık turizmi aracı kuruluşu” ve “uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi” gibi tanımların çerçevesi verilir (yetkilendirme, protokol, hizmet sorumluluğu vb.).
B) İnanç turizmi
- Türk hukukunda inanç turizmini düzenleyen temel/tek düzenleme olarak: Hac ve Umre Seyahatleri ile İlgili İşlerin Diyanet İşleri Başkanlığınca Yürütülmesine Dair Yönetmelik vurgulanır.
- Bu düzenleme ile önceki “Hac seferleri” esaslarını belirleyen düzenlemenin yürürlükten kaldırıldığı bilgisi de özellikle not edilir (sorularda “hangi düzenleme” sorusu gelir).
C) Spor turizmi
- Türkiye’nin doğa koşulları (rafting, yamaç paraşütü, dalış, dağcılık, jeep safari vb.) spor turizmini cazip kılar.
- Bu alanda kritik düzenleme: Turizm Amaçlı Sportif Faaliyetler Yönetmeliği; güvenli yürütüm, nitelikler ve denetim gibi çerçeveyi kurar.
D) Kongre turizmi
- Uzmanlık gerektiren akademik/mesleki bilgi alışverişi için bir araya gelmeye dayalı turizm türü olarak sınavda çok gelir.
- Metin, Türkiye’nin kongre turizminde altyapı/potansiyeline vurgu yapar; planlama, tahsis, teşvik önlemleri önerir.
3) Av turizmi: Kurum + “av yılı” + mevzuat seti
- Türkiye’de av turizmi faaliyetleri; Kara Avcılığı Kanunu ve Av Turizmi Yönetmeliği ile Merkez Av Komisyonu Kararı çerçevesinde yürütülür; uygulayıcı kurum olarak Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü (DKMPGM) belirtilir.
- Av yılı sorusu klasik: 1 Nisan – izleyen yıl 31 Mart.
4) Deniz turizmi: “4’lü mevzuat paketi”
Deniz turizmine ilişkin kuralların dayandığı ana düzenlemeler birlikte sorulur:
- Turizmi Teşvik Kanunu
- Deniz Turizmi Yönetmeliği
- Kabotaj Kanunu
- Türk Ticaret Kanunu (TTK)
Önemli ayrıntılar:
- Kabotaj Kanunu, Türk sahillerinin bir noktasından diğerine eşya/yolcu taşınması ve liman hizmetleri gibi işleri Türk bayraklı gemilere verir.
- Metin, deniz turizmini en kapsamlı bağlayan düzenlemenin Turizmi Teşvik Kanunu olduğunu; tesis/araç yatırım-işletmeciliği, Türk karasuları-limanlar arası seyir esasları, kalış süreleri ve kabotaj hakları gibi başlıklar içerdiğini vurgular.
- Testte gelen tipik yanlış bilgi: “Yat Turizmi Yönetmeliği ile Deniz Turizmi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır” ifadesi yanlıştır (soru doğrudan bunu yoklar).
- Deniz turizminin parçası olarak kruvaziyer, yat, günübirlik gezi teknesi, dalabilir deniz araçları gibi araçlar sayılır.
🧠 Altın ipuçları
- İç–dış turizmi ayıran en net kriter: döviz getirisi (dış turizm).
- Av turizmi = DKMPGM + (Kara Avcılığı Kanunu + Av Turizmi Yönetmeliği + Merkez Av Komisyonu).
- Av yılı: 1 Nisan–31 Mart.
- Deniz turizmi mevzuat paketi: 2634 + Deniz Turizmi Yön. + Kabotaj + TTK.
- İnanç turizmi düzenlemesi: DİB’in Hac–Umre Yönetmeliği.
- Sağlık turizmi düzenlemesi: Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Yönetmeliği.
