1) Borç ilişkisi ve sözleşme mantığı
Borç ilişkisinin 3 temel unsuru
Bir borç ilişkisinde üç temel unsur birlikte bulunur:
- Alacaklı
- Borçlu
- Edim (verme–yapma–yapmama)
Sözleşme nedir?
Sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulan iki taraflı hukuki işlemdir. Her hukuki işlem sözleşme değildir (ör. tek taraflı ölüme bağlı tasarruflar gibi).
Haksız fiil ile sözleşmeyi ayır
Turizmde zarar doğuran olaylar bazen sözleşmeden değil, haksız fiilden kaynaklanır. Haksız fiil sorumluluğunda aranan çekirdek şartlar: hukuka aykırı fiil, kusur, zarar, illiyet bağı. “Edim” haksız fiilin şartı değildir.
2) Genel işlem koşulları (standart sözleşme maddeleri)
Turizm sözleşmelerinin önemli bir bölümü kitlelere yönelik, standart metinlerden oluşur. Bu tip sözleşmelerde:
- Pazarlık çoğu zaman yapılmaz,
- Fiyat ve koşullar tarife/standart metinle gelir,
- Müşteri ya kabul eder ya da sözleşme kurulmaz.
Bu dengesizliği azaltmak için TBK, genel işlem koşulları konusunda koruyucu hükümler getirir (geçerlilik şartları, aykırılığın yaptırımı, yorum vb.).
3) Turizmde yaygın 4 sözleşme türü
Ünite, turizmde yaygın kullanılan 4 sözleşme tipini birlikte ele alır:
- Otel sözleşmeleri
- Paket tur sözleşmesi
- Finansal kiralama sözleşmesi
- Franchise sözleşmesi
A)
Otel sözleşmeleri
Tanım: Tek veya grup olarak seyahat eden acente müşterilerine, otelcinin belirli bir bedel karşılığında otel hizmetlerini (oda/yeme-içme vb.) sağlayacağını; otelci ve seyahat acentesinin kabul ettiği sözleşme.
Otel sözleşmesi türleri (mantık):
- Münferit müşteri sözleşmeleri: 1–10 yolcu/konaklayan için yapılan sözleşmeler olarak çerçevelenir.
- Kontenjan sözleşmeleri: belirli sayıda oda/kapasiteyi belli şartlarla ayırma mantığıyla; iptal süreleri ve oranları ayrı kurallara bağlanır (münferit–grup iptallerinde farklı süre mantığı).
Komisyon mantığı: Kontenjan dışındaki otel sözleşmelerinde otelci, acenteye sağladığı hizmet bedelinin belli oranında komisyon öder; aksine anlaşma yoksa vergi/servis hariç faturanın %10’u örnek oran olarak verilir.
B)
Paket tur sözleşmesi
Taraflar:
- Turist (tüketici)
- Paket tur düzenleyicisi (turu düzenleyen ve kendisi ya da aracısı üzerinden satışa sunan kişi/kuruluş)
- Bazı durumlarda paket tur aracısı (sadece satışa aracılık eder; düzenleyicinin Türkiye’de temsilcisi yoksa düzenleyici gibi sorumluluk üstlenebilir).
Tanım (öz): Önceden hazırlanmış bir program çerçevesinde birden çok hizmetin, toplu bir fiyat karşılığında sunulması ve bunun sorumluluğunun üstlenilmesiyle kurulur.
Yönetmelik dayanağı: 6502 sayılı Kanun’a dayanılarak hazırlanan Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği, “paket tur/paket tatil/paket seyahat” gibi adlarla kurulan sözleşmeleri kapsar.
C)
Finansal kiralama sözleşmesi
Kuruluş mantığı: Kiralayan, kiracının seçtiği ve satıcıyla şartlarında anlaştığı malı satıcıdan satın alır; sonra kiracıya bir kiralama sözleşmesiyle kiralar. Konu taşınır veya taşınmaz olabilir.
Sona erme örnekleri: sürenin dolması, sözleşmenin ihlali ve diğer sona erme sebepleri gibi başlıklar finansal kiralama kanunu çerçevesinde açıklanır.
D)
Franchise sözleşmesi
Tanım: Franchise verenin sahip olduğu üretim/işletme/pazarlama sistemini, belirli bir bedel karşılığında franchise alana devretmesi (alıcı, verenin sistemine ve talimatlarına bağlı faaliyet yürütür).
4) Turizm sözleşmelerinin sona ermesi (genel çerçeve)
Sözleşme ilişkisi çoğu zaman edimin ifasıyla biter; ancak borç ilişkisinin TBK’daki genel sona erme sebepleri turizm sözleşmelerine de uygulanır:
- İfa
- İbra
- Borcun yenilenmesi
- Alacaklı ve borçlu sıfatlarının birleşmesi
- İfa imkânsızlığı
- Takas
- Zamanaşımı
Turizme özgü sözleşmelerde ise (otel/paket tur vb.) sona erme ve iptal konuları, kendi özel yönetmelik ve kanunlarında ayrıca detaylandırılır.
🧠 Kısa “hatırlatma” seti
- Turizmde sözleşmelerin ana zemini TBK, ama turizme özgü tipler var.
- Yaygın 4 sözleşme: otel – paket tur – finansal kiralama – franchise.
- Standart metinler → genel işlem koşulları ve TBK’nın koruması.
- Borç ilişkisinin 3 unsuru: alacaklı – borçlu – edim.
- Sona ermede genel çerçeve: ifa, ibra, yenileme, birleşme, imkânsızlık, takas, zamanaşımı.
