1) Turizm Hukukunun Temel Kavramları
Turizm
- Turizm, modern anlamıyla özellikle Endüstri Devrimi sonrası gelişen boş zaman, gelir artışı ve ulaşım imkânlarıyla büyüyen bir faaliyettir.
- Türkiye için kırılma noktası: 1980 sonrası; özellikle 1982’de 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ile sektörde ivme artar.
- Turizm; ekonomik (döviz/istihdam), sosyal-kültürel ve hatta barışçıl etkileşim boyutları olan çok yönlü bir alandır.
Seyahat
- Seyahat “hareket etme”dir ama her seyahat turizm değildir. Ayırıcı unsur çoğu zaman seyahat amacıdır.
- Bazı ülkeler iç turizmde km ölçütü kullanır (ör. Kanada 80 km gibi), ancak bunun pratikte her zaman net sonuç vermediği vurgulanır.
- Ünite sorularında da kritik nokta: “Yapılan tüm seyahatler turizmin unsurudur” ifadesi yanlıştır (kazanım: seyahat ≠ otomatik turizm).
Turist ve ziyaretçi türleri (sınavın sevdiği tanımlar)
- Turist, hukukî açıdan çoğu zaman tüketici konumunda ele alınır.
- IUOTO (1963 Roma) tanımları özetle:
- Yerli turist: ülke içinde, 24 saatten fazla konaklayan.
- Yabancı turist: başka ülkeden gelip 24 saatten fazla kalan / en az 1 geceleyen.
- Günübirlikçi: 24 saatten az kalan, geceleme yapmayan.
- Yabancı ziyaretçi: ülkeye başka ülkeden gelen; 24 saatten az/çok kalabilir.
- Transit: süre sınırı olmadan geçen; turist/günübirlikçi sayılmaz.
- Ünite sorularında tuzak: konsolosluk temsilcileri, göçmenler, diplomatlar “günübirlikçi” değildir; turizm istatistiklerinde ayrı değerlendirilir.
2) Hukuk: Tanım ve Toplumsal Düzen Kuralları
Hukuk nedir?
- Hukuk; toplumsal ilişkileri düzenleyen, kamu gücüyle desteklenen kurallar bütünüdür.
- Hukukun temel özellikleri (soruların hedefi):
- Egemen güç tarafından belirlenir
- Herkesi bağlar
- Kişi–kişi, kişi–devlet, devlet–devlet ilişkilerini düzenler
- Düzen/adalet/güvenlik amacı taşır
- Maddi yaptırım gücü vardır
- Sınav vurgusu: “Hukuk toplumda sadece bazı kesimleri bağlar” ifadesi yanlıştır.
Toplumsal düzen kuralları
Hukuk tek düzenleyici değildir; din–ahlak–görgü de toplumsal düzeni etkiler. Ama hukukun farkı, yaptırımın devlet eliyle ve maddi olmasıdır.
- Tablo mantığı:
- Hukuk: koruyucu devlet, yaptırım cebir/maddi müeyyide
- Din: koruyucu ilahi güç, yaptırım azap korkusu
- Ahlak: koruyucu birey/toplum, yaptırım vicdan/toplumsal baskı
- Görgü: koruyucu toplum, yaptırım ayıplama/kınama/dışlanma
- Ünite sorusu tuzağı: “Hırsızlığa din kurallarında yaptırım ayıplamadır” → yanlış (ayıplama görgü yaptırımı mantığına daha uygundur).
3) Hukukun Dalları ve Ayrım Ölçütleri
Hukukun ana ayrımı
Kara Avrupası geleneğinde hukuk iki ana kola ayrılır:
- Kamu hukuku
- Özel hukuk
Ayrımda kullanılan temel ölçütler (ünitenin “kilit listesi”)
- Sözleşme serbestisi (emredicilik–irade serbestliği)
- Kamu hukukunda kurallar çoğunlukla emredici
- Özel hukukta irade serbestisi daha geniştir
- Taraflar arası eşitlik / egemenlik (yöneten–yönetilen)
- Kamu: üstünlük–astlık (devletin kamu gücü)
- Özel: eşit taraflar
- Yarar (menfaat) ölçütü – Ulpianus
- Kamu yararı → kamu hukuku
- Kişisel yarar → özel hukuk
Soru mantığı: “Hukuku sınıflandırmada ölçüt olmayan hangisi?”
Kuralların yazılı olup olmaması bu ünite bağlamında ölçüt sayılmaz (soruda hedeflenen yanlış).
Kamu hukuku ve alt dalları
- Kamu hukuku: devlet–kişi / devlet–devlet ilişkilerini düzenler.
- Alt dallar: Anayasa, İdare, Uluslararası kamu, Ceza, İdari yargılama, Vergi
- Ünite sorusu: “Kamu hukukunun alt dalı hangisidir?” → Anayasa hukuku
Özel hukuk ve alt dalları
- Özel hukuk: eşit kişiler arası ilişkilere yöneliktir.
- Alt dallar: Medeni, Borçlar, Ticaret, Devletler özel hukuku
- Ünite sorusu: “Özel hukukun alt dalı değildir?” → İdare hukuku
Karma hukuk
Hem kamu hem özel hukuk karakteri taşıyan dallar: İş hukuku, tüketici hukuku, sağlık hukuku, fikri mülkiyet ve turizm hukuku.
4) Turizm Hukukunun Sistem İçindeki Yeri
Turizm hukuku neden “karma”?
- Turizmde:
- Devletin düzenleme/denetleme yetkisi (kamu hukuku)
- turist–işletme sözleşmeleri (özel hukuk)birlikte çalışır. Bu yüzden turizm hukuku karma ve uluslararası nitelikli bir alandır.
Türkiye’de tarihsel kilometre taşları (ezberlik)
- 1953 – 6086 sayılı Turizm Endüstrisini Teşvik Kanunu
- 1963 – Turizm ve Tanıtma Bakanlığı
- 1972 – 1618 sayılı Seyahat Acentaları Kanunu
- 1982 – 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu (turizm mevzuatının omurgası)
- 2003 – 4848 sayılı Kanun ile “Kültür ve Turizm Bakanlığı” adı
Turizm hukukunun temel özellikleri (soruların doğrudan çıktısı)
- Kamu + özel hukuk birlikte uygulanır
- Turisti ve turizm sektör kuruluşlarını ilgilendirir
- Evrensel/uluslararası yönü güçlüdür
- Dinamik (kolay güncellenebilir) bir alandır
- Ekonomik olarak piyasa koşullarıyla etkileşimlidir
Ünite sorusu tuzağı: “Turizm hukuku statiktir, kolay değişmez” → yanlış (dinamik).
🧠 Altın İpuçları
- Seyahat ≠ turizm: Amaç belirleyici.
- “24 saat” eşiği: turist/günübirlikçi ayrımı.
- Kamu–özel ayrımında 3 ana anahtar: eşitlik, yarar, sözleşme serbestisi.
- Turizm hukuku sorularında doğru cümle genelde: “karma + uluslararası + dinamik” üçlüsünü taşır.
