1) Turizm hukukunun ulusal kaynakları
A) Asli (bağlayıcı) kaynaklar
Ulusal hukukun asli kaynakları, uygulamada öncelikli ve doğrudan başvurulan, bağlayıcılığı olan kaynaklardır. Bunlar yazılı ve yazılı olmayan olarak düşünülür; turizm mevzuatı açısından özellikle yazılı olanlar öne çıkar.
Turizm hukukunun başlıca yazılı asli kaynakları:
- Anayasa
- Uluslararası anlaşmalar (iç hukuka dahil olduğunda)
- Kanun
- Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
- Yönetmelik vb.
B) Tali (yardımcı) kaynaklar
Bağlayıcılığı olmayan ama hâkimin/uygulayıcının yararlanabildiği kaynaklar:
- Yargısal içtihatlar (mahkeme kararları)
- Bilimsel içtihatlar / doktrin (öğreti, makale, inceleme vb.)
C) Pozitif hukuk kavramı
Belirli bir dönemde bir ülkede yürürlükte olan hukuk “pozitif hukuk” olarak adlandırılır. Turizm mevzuatının güncel hâline erişimde resmî mevzuat veri tabanı özellikle vurgulanır.
2) Normlar hiyerarşisi ve “alt norm üst norma aykırı olamaz” mantığı
Normlar hiyerarşisi
“Hukuk düzeni piramidi” mantığında her alt norm geçerliliğini üst normdan alır; bu yüzden:
- Kanunlar Anayasa’ya aykırı olamaz
- CB kararnameleri kanunlara aykırı olamaz
- Yönetmelikler hem kanuna hem CBK’ye aykırı olamaz
Ünite içeriğinde sıralama özellikle şöyle verilir: Anayasa → Uluslararası Anlaşmalar → Kanun → Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi → Yönetmelik.
3) Turizm hukukunda uluslararası kaynaklar
Turizm, yapısı gereği uluslararası yönü ağır basan bir alandır; bu nedenle uluslararası kaynakların omurgasını anlaşmalar oluşturur.
Uluslararası anlaşmalar
- İki ya da daha fazla devlet arasında yapılır.
- Türkiye’de Cumhurbaşkanının onayı ve Resmî Gazete’de yayımlanma süreçleriyle yürürlüğe girer.
- Kural olarak kanun değerinde kabul edilerek bağlayıcı olur; mahkemeler ve idare tarafından uygulanır.
Ayrıca anlaşmaların sınıflandırılması mantığı:
- Taraf sayısına göre: ikili / çok taraflı
- Konuya göre ve işlevine göre sınıflandırma yaklaşımı
4) Anayasa perspektifi: Yerleşme ve seyahat hürriyeti
Turizm hukuku, “seyahat” unsurunu doğrudan etkilediği için anayasal özgürlük boyutuyla ele alınır:
- Seyahat hürriyeti suç işlenmesini önlemek veya soruşturma/kovuşturma nedeniyle ancak kanunlasınırlandırılabilir.
- Anayasa’nın bağlayıcılığı ve normlar hiyerarşisindeki üstünlüğü açıkça vurgulanır.
Sorularda dikkat: “Yerleşme ve seyahat hürriyeti ifade özgürlüğü kapsamındadır” gibi ifadeler tuzak olarak geçer.
5) Ulusal ve uluslararası turizm örgütleri
A) Turizm örgütleri ne işe yarar?
Kâr amacı gütmeden (çoğu örnekte) turizmin gelişimi ve sürdürülebilirliği için:
- temsil/koordinasyon,
- standart koyma,
- politika/plan üretme,
- sektörler arası iş birliği geliştirmegibi işlevler üstlenirler.
B) Uluslararası turizm örgütleri (bu ünitenin “ezber listesi”)
Metinde örneklenen temel örgütler: UNWTO, IATA, WATA, AIT.
- UNWTO (Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü): Tarihsel gelişimi ve 2003’te BM ile anlaşma sonrası adının bu şekilde anılması vurgulanır.
- IATA: Uluslararası hava yolu taşımacılığı alanında.
- WATA: Dünya seyahat acentaları ağı; etik ve hizmet kalite standartları gibi prensipler üzerinde durulur.
- AIT: Kâr amacı gütmeden ulaştırma ve turizmle ilişkili alanlarda üyelerin çıkarlarını korumaya yönelik; Türkiye temsili olarak Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu bilgisi verilir.
C) Ulusal turizm örgütleri
Metinde ulusal düzeyde çok sayıda örnek sıralanır (meslek örgütleri, vakıf/dernekler vb.); amaç sektörün gelişimi, temsil ve çeşitli alanlarda koordinasyondur.
🧠 Altın ipuçları
- Bağlayıcı kaynaklar = Anayasa/kanun/CBK/yönetmelik; doktrin bağlayıcı değildir.
- Normlar hiyerarşisi: Alt norm üst norma aykırı olamaz; sıralamayı ezberle.
- Uluslararası anlaşmalar: Usulüne uygun yürürlüğe girince kanun değerinde ve bağlayıcıdır.
- Örgütler kısmında “açılım” sorusu gelir: UNWTO–IATA–WATA–AIT.
