1) Vergi: tanım ve temel özellikler
Vergi nedir?
Vergi; devletin kamu yüklerini karşılamak için, karşılıksız, zorunlu (otorite/cebir yolu ile) ve genel kurallara göre mükelleflerden aldığı parasal değerdir.
Verginin temel özellikleri
- Kamusal hizmetlerin finansmanı içindir.
- Karşılıksızdır (belirli bir hizmetin doğrudan bedeli değildir).
- Zorunluluk/cebir içerir.
Bu çerçevede “vergide seçim hakkı vardır” gibi bir ifade, verginin temel niteliğiyle uyuşmaz.
Temel kavramlar
- Mükellef: vergi borcu doğan gerçek/tüzel kişi.
- Vergi matrahı: verginin hesaplanmasına esas değer/miktar.
- Muhtasar beyanname: kesinti yoluyla alınan vergilerin topluca beyanı; vergi aslı bazen “vergi sorumlusu”ndan istenir.
2) Temel vergi türleri (turizmle ilişkili olanlar)
Ünite, genel vergi türlerini (gelir vergisi, kurumlar vergisi, veraset–intikal, emlak vergisi, KDV, ÖTV, damga vergisi vb.) topluca çerçeveler.
Kurumlar vergisi
Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları ve benzeri yapıların kazançları kurumlar vergisine tabidir.
Emlak vergisi
- Emlak vergisi; binalı/binasız gayrimenkuller üzerinden alınan vergidir ve belediyelerce tahsil edilir.
- İki türü vardır: bina vergisi ve arazi vergisi.
Damga vergisi
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu; hangi kâğıtların damga vergisine tabi olduğunu düzenler. Ünite kapsamında; devre tatil, uzun süreli tatil hizmeti, paket tur ve işletmeler arası bazı sözleşmelerin damga vergisiyle ilişkilendirildiği; bazı döviz kazandırıcı faaliyetlerin ise muafiyet kapsamında ele alındığı anlatılır.
3) Turizmin teşvik edilme nedenleri
Turizm sektörünün desteklenmesi;
- istihdam yaratması,
- döviz kazandırması ve ödemeler dengesine olumlu katkı sağlaması,
- bölgeler ve sosyal gruplar arasındaki gelir farklarını azaltabilmesi,
- doğal/tarihî varlıkların ekonomik değer üretmesini sağlamasıgibi gerekçelerle açıklanır.
4) Türkiye’de turizm vergi teşviklerinin çerçevesi
Teşvik sisteminin gelişimi
Ünite; 1950’lerden itibaren turizm teşviklerine dair yasal düzenlemeleri ve 1982’de yürürlüğe giren 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun günümüz yapısındaki belirleyici rolünü vurgular. Uygulamalarda her yıl yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı temel referans olarak gösterilir.
Turizm sektöründeki vergi teşvikleri (ana başlıklar)
Metinde “Turizm Sektöründeki Vergi Teşvikleri” şu başlıklarda özetlenir:
- Yatırım indirimi / vergi indirimi
- Gelir vergisi stopaj desteği
- Emlak vergisi muafiyeti
- Gümrük vergisi muafiyeti
- KDV istisnası
- Vergi, resim ve harç istisnası
5) Seçilmiş teşvik mekanizmaları
A) Vergi indirimi / yatırıma katkı mantığı
Kurumlar Vergisi Kanunu çerçevesinde bazı teşvikli yatırımlarda, yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar gelir/kurumlar vergisi indirimli uygulanabilir; metin bu mantığı örnek hesap üzerinden açıklar.
B) Gelir vergisi stopaj desteği
Stopaj; gelirin ilgilisine ödenmesi aşamasında, ödemeyi yapanın belirli oranla kesinti yapıp vergi dairesine yatırmasıdır; bu aynı zamanda bir vergi güvenlik tedbiri olarak açıklanır.
C) Emlak vergisi muafiyeti
Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki binalar için, belirli şartlarda beş yıllık emlak vergisi muafiyeti ve muafiyetin uygulanma/geri alma mantığı (belge iptali halinde tahsil gibi) anlatılır.
D) Vergi–resim–harç istisnası ve belge
- Döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemlerde, belge süresi ve tutarıyla sınırlı kalmak üzere damga vergisi ve harç istisnası uygulanabilmektedir.
- Bu istisnadan yararlanmak isteyen işletmelerin Ticaret Bakanlığı’na başvurarak “Vergi Resim Harç İstisnası Belgesi” alması gerekir.
- Belge; ihracat sayılan satış/teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerin vergi–resim–harç istisnasından yararlanmasını sağlayan belgedir.
6) Kısa hatırlatma paketi
- Vergi: karşılıksız + zorunlu + kamu giderleri için.
- Emlak vergisi: belediye tahsil eder; bina + arazi vergisi.
- Turizmde vergi teşvikleri: KDV istisnası, gümrük muafiyeti, vergi indirimi/yatırım indirimi, stopaj desteği, emlak vergisi muafiyeti, VRH istisnası.
- VRH istisnası belgesi: Ticaret Bakanlığı düzenler; döviz kazandırıcı faaliyetlerde damga vergisi/harç istisnası mantığıyla ilişkilidir.
