Akdeniz Kıyısında İnanç, Kale ve Deniz Rotası
Bu kategori, Akdeniz kıyısını bir hat gibi düşünmeni istiyor:
- Demre/Myra’da Aziz Nikolaos’un kilisesi,
- Bodrum’da St. Jean Şövalyelerinin kalesi,
- Antakya’da St. Pierre (Aziz Petrus) mağara kilisesi.
Üçü birlikte, Hristiyanlık tarihi + Haçlı/şövalye mirası + deniz ticareti üzerinden okunabilecek bir inanç ve kültür rotası sunuyor.
1. St. Nikolaos Kilisesi (Demre / Myra) – “Noel Baba”nın Mezarı 🎅⛪
Antalya’nın Demre ilçesindeki St. Nikolaos Kilisesi, antik Likya kenti Myra’nın bir parçası. Burada piskoposluk yapmış olan Aziz Nikolaos’un mezarı üzerine inşa edilmiş olması, kiliseyi Hristiyan dünyası için çok özel bir hac merkezine dönüştürüyor.
Kim bu Nikolaos?
- MS 4. yüzyılda Myra’da yaşamış bir Hristiyan piskopos.
- Fakirlere gizlice yardım etmesi, çocukları ve denizcileri korumasıyla tanınıyor.
- Batı dünyasında bildiğimiz “Santa Claus / Noel Baba” figürünün tarihsel esin kaynağı.
Dolayısıyla burası, bir yandan teolojik ve tarihsel, bir yandan da popüler kültür açısından sembolik bir nokta.
Kilisenin Mimari ve Sanatsal Özellikleri
- Bugünkü yapı, 6. yüzyılda İmparator I. Justinianus döneminde inşa edilen bir Doğu Roma (Bizans) bazilikası; daha eski bir kilisenin temelleri üzerine oturuyor.
- Zaman içinde deprem, su baskını ve saldırılar nedeniyle defalarca onarım ve ek yapılar görmüş.
- İç mekânda:
- Freskolar: Özellikle kuzeydoğu ek yapıda Aziz Nikolaos’un yaşamından sahneleri anlatan fresko kuşağı, Türkiye’de Nikolaos’un hayat döngüsünü gösteren tek örnek olarak anılıyor.
- Opus sectile döşemeler: Renkli taş plakalarla oluşturulmuş, mermer “mozaik benzeri” döşeme tekniği.
Bugün yapı müze statüsünde; 6 Aralık’ta (Aziz Nikolaos yortusu) zaman zaman Ortodoks ayinleri de icra ediliyor.
UNESCO Statüsü
- Kilise, “St. Nicholas Church” adıyla, 2000 yılından beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alıyor.
Çalışma açısından kilidi şöyle özetleyebilirsin:
St. Nikolaos Kilisesi = Demre/Myra + Noel Baba’nın mezarı + Bizans bazilikası + freskolar + 2000’den beri UNESCO Geçici Liste.
2. Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeoloji Müzesi – Şövalye Kalesinden Müzeye ⚔️🌊
Muğla’nın Bodrum ilçesindeki Bodrum Kalesi, limanın girişini tutan kayalık burun üzerine kurulmuş bir Orta Çağ şövalye kalesi.
- 1402’den itibaren Rodos merkezli St. Jean Şövalyeleri (Hospitaller Tarikatı) tarafından inşa ediliyor.
- Latince adı “Castrum Sancti Petri” / Aziz Petrus Kalesi; buradan “Bodrum (Petronium)” adı türetiliyor.
Çok Uluslu Bir Şövalye Kalesi
Kale, Akdeniz’deki Haçlı–şövalye varlığının da güzel bir özeti:
- Kareye yakın plan; yaklaşık 180 x 185 m ölçülerinde iç avlu.
- İçinde farklı milletlerin yaptırdığı kuleler var:
- Fransız, İtalyan, Alman, İngiliz ve İspanyol (Yılanlı) kuleleri gibi.
- Kale, Osmanlı donanmasının yükselişi döneminde defalarca kuşatma ve saldırıya sahne oluyor; 1523’te Rodos’un düşmesinden sonra Osmanlı hakimiyetine geçiyor.
Sualtı Arkeoloji Müzesi
1960’lardan itibaren kale, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi olarak düzenleniyor:
- Akdeniz’in en önemli batıklarından Uluburun Gemisi ve diğer bronz çağ, klasik ve Orta Çağ batıklarından çıkarılan eserler burada sergileniyor.
- Böylece kale, askeri bir garnizon olmaktan çıkıp, deniz arkeolojisinin vitrinine dönüşüyor.
UNESCO Statüsü
- 2016’da “Bodrum Kalesi (Muğla)” adıyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne eklendi.
Çalışma notu:
Bodrum Kalesi = St. Jean Şövalyeleri’nin 15. yy kalesi + çok uluslu kuleler + Sualtı Arkeoloji Müzesi + 2016 UNESCO Geçici Liste.
3. St. Pierre (Aziz Petrus) Kilisesi – Antakya’nın Mağara Kilisesi 🕊🕳
Hatay/Antakya yakınlarındaki St. Pierre (Aziz Petrus) Kilisesi, Stauris Dağı’nın batı yamacında, kayaya oyulmuş bir mağara kilise.
Birçok kaynak, burayı “Hristiyanlığın ilk kiliselerinden biri, hatta ilk kilise” olarak anar; çünkü:
- Antakya, Hristiyanlık tarihinde ilk Hristiyan topluluklarının ve “Hristiyan” adının geçtiği şehirlerden biri.
- Hz. İsa’nın havarilerinden Aziz Petrus (Pierre)’un burada vaaz verdiği, ilk topluluğu örgütlediği ve bu mağarayı gizli toplantılar için kullandığı kabul edilir.
Mağara Kilisenin Özellikleri
- İç mekân yaklaşık 13 m derinlik, 9,5 m genişlik, 7 m yükseklik gibi ölçülere sahip, kayaya oyulmuş bir dikdörtgen hacimdir.
- Ön cephede daha geç dönemlere ait taş bir revak ve cephe duvarı bulunur; iç duvarlarda fresko izleri ve basit bir sunak nişi (apse) yer alır.
- Tabanındaki bazı mezar nişleri, buranın erken dönem Hristiyanları için hem ibadet hem gömü yeri olduğunu gösterir.
Günümüzde yapı “St. Pierre Anıt Müzesi” olarak düzenlenmiş; her yıl 29 Haziran’da (St. Petrus ve Pavlus yortusu) burada ayin ve anma törenleri yapılır.
UNESCO Statüsü
- 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edildi.
Çalışma notu:
St. Pierre = Antakya’da mağara kilise + erken Hristiyan topluluğu + Petrus’la ilişkilendirilen ilk kilise + 2011 UNESCO Geçici Liste.
4. Üç Noktayı Birlikte Okumak: Akdeniz İnanç ve Kale Rotası
Haritayı gözünün önüne getir:
- Batıda Bodrum – Haçlı/şövalye kalesi ve deniz ticaretini kontrol eden bir liman.
- Orta hatta Demre/Myra – Aziz Nikolaos’un mezarıyla, Hristiyan dünyası için hac merkezi; Likya kıyısının bir piskoposluk şehri.
- Doğuda Antakya/St. Pierre – İlk Hristiyan toplulukların mağara kilisesi ve inanç turizminin odak noktalarından biri.
Bu hat, Akdeniz kıyısında üç şeyi aynı anda gösteriyor:
- Hristiyanlığın Doğu Akdeniz’deki kökleri (St. Nikolaos ve St. Pierre),
- Orta Çağ’da Latin/şövalye varlığı ve deniz güvenliği (Bodrum Kalesi),
- Bugün için inanç turizmi + deniz turizmi + kültürel miras birlikteliği.
Çalışma / blog metni açısından cümlen şuna dönüşebilir:
Demre’de Nikolaos’un freskolarına baktığında, Bodrum’da şövalye armalarını ve Uluburun batığını gördüğünde, Antakya’da mağara kilisesinin loşluğuna girip bir mum yaktığında, aslında aynı hikâyenin üç sahnesindesin:
Akdeniz’in kıyısında, inanç, ticaret ve hafıza yan yana duruyor.
