1) Turizmde çalışan profili ve temel kavramlar
Mavi yaka – beyaz yaka ayrımı
- Bedensel faaliyet ağırlıklı çalışanlar için “mavi yaka”,
- Fikri faaliyet ağırlıklı çalışanlar (müstahdem) için “beyaz yaka” ifadesi kullanılır. Karma işlerde hangi faaliyet baskınsa o sınıfa yerleştirilir.
İşçi kavramı
İşçi; bağımlı çalışma ilişkisi içinde yer alan ve iş sözleşmesiyle bir iş görmeyi üstlenen gerçek kişidir. İşin bizzat (şahsen) görülmesi ve gerçek kişi olma şartı nedeniyle tüzel kişiler “işçi” sayılmaz; ancak tüzel kişiler işçi çalıştırdığında “işveren” olur.
2) İşveren ve işverenin turizmde görünümü
İşveren kimdir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesi çerçevesinde işveren; iş sözleşmesine dayanarak ücret karşılığı işçi çalıştıran gerçek kişi, tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan kurum/kuruluş olabilir. Turizm işletmesini işletenler bu anlamda işverendir.
Holding/şirket yapısında işveren
Turizm işletmesi bir holding çatısında şirket olarak örgütlenmişse, işveren sıfatı kural olarak iş sözleşmesinin tarafı olan şirket üzerinde değerlendirilir (işveren “holding” değil, iş ilişkisinin kurulduğu tüzel kişiliktir).
3) İş sözleşmesi: unsurlar ve esnek çalışma mantığı
İş sözleşmesinin 3 unsuru
İş sözleşmesi; iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarından oluşur.
İş sözleşmesi türleri
İş sözleşmeleri;
- İşin niteliğine göre: sürekli / süreksiz
- Süreye göre: belirli süreli / belirsiz süreli
- Çalışma şekline göre: tam süreli / kısmi süreli / deneme süreliolarak sınıflandırılır.
Tipik – atipik ayrımı (turizmle bağlantı)
- Tipik (standart) iş sözleşmesi: belirsiz süreli, tam süreli, süreklilik arz eden ilişki.
- Turizmde genel istihdam bu tipik modele dayanır; ancak sektörün yapısı gereği esnek modeller yaygındır: özellikle kısmi süreli ve mevsimlik çalışma gibi atipik ilişkiler sık görülür.
4) Stajyerlik ve stajın hukuki çerçevesi
Stajyer kimdir?
Stajyer; teorik öğrenimini pratikle pekiştirmek amacıyla işyerinde bulunan kişidir. Turizm gibi “tecrübenin” önemli olduğu alanlarda staj, mesleğe hazırlığın temel parçasıdır.
Stajın tanımı ve eğitim boyutu
Mesleki Eğitim Kanunu çerçevesinde staj; öğrencinin işletmede yaptığı, mesleki bilgi-beceri-tutum geliştirmeyi hedefleyen uygulamalı çalışmadır.
Stajyer ücretlendirmesi
Stajyer ücretlendirmesine dair hükümlerin, 2016’daki yasal değişikliklerle Mesleki Eğitim Kanunu’na eklenmesi vurgulanır. Ayrıca 25 işçi bulunan işyerinde stajyer ücretinin, net asgari ücretin belirli bir oranının altına düşemeyeceği bilgisi ünite kapsamında geçer.
5) Turizmde özel çalışma örneği: Kruvaziyer
Kruvaziyer gemi tanımı
Kruvaziyer; konaklama, yeme-içme ve eğlence olanakları bulunan, belirli rotalarda turistik amaçla faaliyet gösteren yolcu gemisidir.
Kapasite ölçütü
Uluslararası Kruvaziyer Hatları Birliği’ne göre kruvaziyerlerin en az 100 yolcu kapasiteli olması gerektiği belirtilir.
6) Sözleşmenin sona ermesi ve fesih türleri
Fesih çeşitleri
İş sözleşmesi sona erdirilirken iki temel fesih türü kullanılır:
- Bildirimli (önelli/süreli) fesih
- Bildirimsiz (haklı nedenle/derhal) fesih
Bu bölümde ayrıca iş sözleşmesinin sona erme hâllerinin sonuçları ve ispat kolaylığı açısından yazılılık vurgusu yapılır.
7) Üniteyi “tam oturtan” kısa hatırlatma
- Turizm emek yoğun; meslek çeşitliliği yüksek.
- İş sözleşmesi = iş görme + ücret + bağımlılık.
- İşveren; gerçek/tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan kuruluş olabilir.
- Tipik sözleşme: belirsiz süreli–tam süreli; turizmde kısmi süreli/mevsimlik gibi esnek modeller yaygın.
- Kruvaziyer: en az 100 yolcu kapasitesi ölçütü.
- Fesih: bildirimli / bildirimsiz.
