1) Arslantepe Höyüğü (UNESCO)
- Nerede? Malatya’nın kuzeydoğusunda, Battalgazi/Orduzu çevresinde; yaklaşık 30 m yüksekliğinde bir höyük (tell).
- UNESCO: 2021’de Dünya Mirası Listesi’ne girdi. Alan, özellikle Geç Kalkolitik dönemdeki “saray kompleksi” ve erken yönetim düzenini çok iyi koruduğu için kriter (iii) ile yazıldı.
Neden çok önemli?
- Kesintili ama çok uzun yerleşim: En az MÖ 6. binyıldan Orta Çağ’a kadar tabakalar var (Neolitik/ Kalkolitik/ Tunç Çağları + Hitit/Geç Hitit vb.).
- “Devletleşme”yi gösteren yer: UNESCO tanımıyla Arslantepe, yazıdan önce bile bürokratik/yönetim sistemive “elit yönetici sınıf”ın nasıl oluştuğunu çok net gösteren bir arkeolojik pencere.
Sahada en çok anlatılan ana bulgular
- Geç Kalkolitik saray kompleksi (yaklaşık MÖ 3400–3100): Kerpiç mimari, kalın duvarlar, sıva/zeminler ve yer yer duvar boyası izleri ile “idari merkez” karakteri. Bu kompleksin ani bir yıkımla kapanması, içerideki düzeni “fotoğraf gibi” koruduğu için çok kıymetli kabul ediliyor.
- Mühürler ve mühür baskıları: Sarayın “ekonomiyi denetleyen” bir merkez olduğunu (depo–dağıtım–kontrol) göstermede ana kanıt grubu.
- Erken Tunç Çağı – “Kraliyet mezarı” kompleksi: Saray sonrası evrelerde statü/iktidar göstergesi olan seçkin gömülerle anılır.
- Dünyanın bilinen en eski kılıçları: UNESCO’nun kendi tanıtım metninde bile vurgulanır; “örgütlü savaş/elit güç göstergesi” fikrine bağlanır.
- Geç Hitit katmanı (Aslanlı anıtlar): Arslantepe adı “Aslantepe” vurgusunu buradan alır; aslan heykelleri/ortostat kabartmalar anlatımın en akılda kalan kısmıdır (bazılarının kopyaları alanda görülür).
