🌍 Dünyayı Değiştiren Güç: Makedonya ve Büyük İskender
Hellen dünyası, polisler arası bitmeyen savaşlarla yıpranmışken kuzeyden bambaşka bir güç yükseldi: Makedonya Krallığı. Bu yükseliş, önce II. Philippos’un askeri devrimiyle, ardından Büyük İskender’in Doğu seferiyleAkdeniz–Yakındoğu tarihini geri dönülmez biçimde değiştirdi.
🛡️ II. Philippos: Dağınık Yunanistan’dan “Birlik”e
II. Philippos, Makedonya’yı yalnızca büyütmedi; onu döneminin en disiplinli savaş makinesine dönüştürdü. Hellen dünyasını tek bir çatı altında toplama fikri de bu dönemde olgunlaştı.
✉️ Isokrates’in çağrısı
Ünlü Hellen hatip Isokrates, Perslere karşı girişilecek büyük bir sefer için Hellenlerin birleşmesini savunur ve bu birliğin başına geçmesi adına II. Philippos’a mektup yazar.
➡️ Buradaki kritik vurgu: “Hellen birliği + Pers seferi” fikrinin güçlü bir ideolojik zemine kavuşmasıdır.
🔥 Kutsal Savaş: Kıvılcımı Çakan Olay
M.Ö. 355’te patlak veren büyük kriz, Hellen dünyasında dengeleri altüst etti.
⛩️ Savaşı tetikleyen olay: Phokislilerin Delphoi’u (Delphi) işgal etmesi
Delphoi, yalnızca bir kutsal alan değil; dini otorite ve siyasi prestijin de merkezidir. Bu yüzden işgal, tüm Yunan dünyasında büyük kırılma yarattı.
⚔️ Khaironeia (M.Ö. 338): “Dönüm Noktası” Savaşı
Khaironeia, Yunanistan’ın siyasi geleceğini belirleyen savaşlardan biridir.
🏛️ Taraflar: Atina + Thebai ↔️ II. Philippos (Makedonya)
✅ Sonuç: II. Philippos’un zaferiyle Yunanistan üzerindeki Makedon üstünlüğü kesinleşti.
Bu savaş aynı zamanda “polis bağımsızlığı” idealinin fiilen zayıfladığı, makro ölçekte birlik siyasetinin öne çıktığı eşiktir.
🤝 Korinthos Birliği (M.Ö. 337): Büyük Karar
Khaironeia’dan sonra toplanan Korinthos Birliği, yeni düzenin çerçevesini çizdi:
- 👑 II. Philippos, birliğin lideri/başkomutanı (hegemonu) olarak kabul edildi.
- 🏹 Birliğin en kritik yönelimi: Perslere karşı ortak sefer fikrinin “pan-Hellen” bir hedefe dönüştürülmesidir.
Burada esas değişim şudur: Hellen dünyasının enerjisi iç çatışmadan dış hedefe yönlendirilir.
🗺️ Büyük İskender’in Doğu Seferi: Üç Büyük Çarpışma
Babasının ölümünden sonra tahta çıkan İskender, Pers İmparatorluğu’na karşı tarihin en büyük askeri yürüyüşlerinden birini başlattı.
🥇 Savaşların kronolojisi (sırasıyla)
- Granikos – Anadolu’ya girişin kapısını açan zafer
- Issos – II. Dareios ile büyük karşılaşma
- Gaugamela – Pers gücünün belini kıran kesin sonuç
➡️ Akılda tut: Granikos → Issos → Gaugamela (334 → 333 → 331)
🧭 Anadolu güzergâhı: Adım adım ilerleyiş
İskender’in Anadolu’daki ilerleyişi, sahayı “bölge bölge” kontrol altına alma mantığıyla yürür:
📍 Troas → Lydia → Ionia → Karia → Lykia
Bu hat, hem kıyı–iç hat dengesi hem de Pers satraplık düzenini çözmek açısından stratejiktir.
🧱 Zaferlerin askeri sırrı: Phalanks ve “Sarissa”
İskender’in başarısında, düzenli ordunun omurgası belirleyicidir:
🛡️ Phalanks:
- Hareket kabiliyeti yüksek,
- sık düzenli,
- “sarissa” denilen çok uzun mızraklarla donatılmış birlik düzeni.
✅ Kısa vurgu: Phalanks = uzun mızrak + disiplin + toplu itiş gücü
👑 Diadokhoslar: İskender’den Sonra Hellenistik Krallıklar
İskender M.Ö. 323’te ölünce, dev imparatorluk generalleri arasında paylaşıldı ve uzun savaşlar başladı. Hellenistik çağın siyasi haritasını bu parçalanma şekillendirdi.
🇪🇬 Mısır’da yeni hanedan
İskender’den sonra Mısır’da kurulan ve hüküm süren krallık: Ptolemaioslar
🏰 Rhodos Kuşatması (M.Ö. 305): “Poliorketes” kim?
M.Ö. 305’te Rhodos’u olağanüstü kuşatma makineleriyle kuşatan ve bu yüzden “Poliorketes” (Kuşatıcı) lakabıyla anılan komutan/kral:
⚙️ Demetrios (Demetrios Poliorketes)
⚔️ Korupedion (M.Ö. 281): Lysimakhos’un sonu
Diadokhos mücadelelerinin geç safhasında belirleyici çarpışmalardan biri:
🗡️ Korupedion Savaşı (281):
Seleukos, 80 yaşındaki rakibi Lysimakhos’u yenerek öldürür.
✅ Net bilgi: Lysimakhos’un öldüğü savaş = Korupedion
🧠 Hızlı Hafıza Notları
- ✉️ Mektup yazan hatip: Isokrates
- ⛩️ Krizi başlatan olay: Phokislilerin Delphoi işgali (M.Ö. 355)
- ⚔️ Khaironeia: Atina + Thebai ↔️ II. Philippos (M.Ö. 338)
- 🤝 Korinthos: II. Philippos lider/hegemon (M.Ö. 337)
- 🥇 Üç savaş sırası: Granikos → Issos → Gaugamela
- 🧭 Anadolu hattı: Troas → Lydia → Ionia → Karia → Lykia
- 🇪🇬 Mısır hanedanı: Ptolemaioslar
- 🧱 Uzun mızraklı düzen: Phalanks (sarissa)
- 🏰 “Poliorketes”: Demetrios
- ⚔️ Lysimakhos’un sonu: Korupedion (281)
