Dünyada yaygın dinleri “çok ayrıntıya boğmadan”, kuruluş–temel özellikler–tanrı anlayışı–kutsal metinler ekseninde tanıtır. Başlıklar: Hinduizm, Cayinizm, Sihizm, Budizm, Konfüçyanizm, Taoizm, Şintoizm.
1) Hinduizm
Temel kavramlar
- Karma ve tenasüh (yeniden doğuş) düşüncesi merkezîdir.
- Kast sistemi inançla birleşmiş sosyal yapı olarak verilir; toplumun dört gruba ayrıldığı belirtilir. Kurtuluş, kişinin bu hayatta biriktirdiği “karmik” sonuçlara göre sonraki hayatta üst kasta geçebilme fikriyle ilişkilendirilir.
Tanrı anlayışı
- Vedalara göre tanrı tektir; fakat güncel yaşayışta politeist anlayışın öne çıktığı ve tanrıların en büyüğü olarak Brahma adının verildiği belirtilir.
Kutsal metinler (iki ana grup)
- Şruti (“işitilen şey”): Yazarı olmayan, vahiy/ilham kaynaklı metinler; Vedalar, Vedalar yorumları olan Brahmanalar, Aranyakalar, Upanişadlar.
- Smiriti: Halk arasında anlatılan dini hikâye/masal/atasözü ve destanlar; Ramayana, Mahabharata, Bhagavad Gita, Puranalar.
Yaşayışa dair belirgin vurgular
- İnek ve Ganj Nehri kutsal kabul edilir; ölülerin yakılması ve külerin Ganj’a dökülmesi gibi uygulamalar aktarılır.
- “Sati” uygulamasının geçmişte var olduğu, günümüzde kaldırıldığı belirtilir.
2) Cayinizm (Jainizm)
- Hinduizm’in yeniden doğuş anlayışından kurtulmayı hedefleyen; MÖ 6. yüzyılda Vardhamana Cinata (Mahavira) tarafından kurulduğu belirtilir.
- Zâhidâne yaşayış ve Ahimsa (hiçbir canlıya zarar vermeme) vurgulanır.
- İki mezhep: Svetambaras ve Digambaras.
- Kutsal metinler: Agama ve Sidhanta; metinlerin yazıya geçirilmesi bağlamında konsiller ve derleme sürecinden söz edilir.
- Sembol olarak “ortasında tekerlek bulunan el” ifadesi verilir.
3) Sihizm
- 15. yüzyılda, Hinduizm ile İslam inanç çevrelerinin etkileşimiyle oluştuğu; kurucu olarak Guru Nanak (kaynakta “Guru Narak” yazımıyla) anılır.
- Tanrı birliği vurgusu; kurtuluşun “dünyaya bağlanmadan çalışmak ve ibadet etmek” çizgisinde anlatıldığı belirtilir.
- İbadet merkezi: Amritsar’daki Altın Tapınak; kutsal metin: Adi Grant.
- Alkol ve tütünden uzak yaşam, saçla ilgili kimlik vurgusu ve iki kola ayrılma bilgisi verilir.
4) Budizm
- MÖ 6. yüzyılda Sidharta Gautama Buda tarafından; Hinduizm’deki kast sistemi ve tenasüh anlayışına karşı bir çizgiyle kurulduğu belirtilir.
- Dünya arzularını dizginleme, acı/ızdıraba tahammül ve “dünyaya meyletmeme” vurgusu yapılır.
- Budist topluluk: Sanga; ibadethane: Pagoda; kutsal metinler: Pitakalar.
- İki ana mezhep: Hinayana (ferdî kurtuluş) ve Mahayana (toplu kurtuluş).
5) Konfüçyanizm
- Çin kültür ve toplum düzeninin MÖ 6. yüzyılda Konfüçyüs tarafından düzenlenmesiyle oluştuğu ifade edilir.
- Yüce tanrı: Tien; Atalar kültü belirgin şekilde vurgulanır.
- Kutsal metinler: Beş Klasik ve Dört Kitap.
6) Taoizm
- MÖ 6. yüzyılda Çin’de ortaya çıktığı, kurucusunun Lao Tzu olduğu; temel yaklaşımın zâhidâne yaşam olduğu belirtilir.
- Hedef: arzuları dizginlemek, dünyadan el çekmek ve “Wu-wei” (sükûnet içinde sakin hayat) anlayışı.
- Tanrı anlayışı: Tao (ezelî-ebedî, görünmez, her şeyin kaynağı) şeklinde anlatılır; Tao’dan “Bir”, Bir’den “iki (Yin–Yang)” gibi kozmogonik açıklama verilir.
- Kutsal metin: Tao-te-King (81 bölüm bilgisi) ve Yin–Yang’ın Taoizm’in sembolü olduğu vurgulanır.
7) Şintoizm
- Japon millî dini olarak verilir; “Şinto”nun “Tanrıların yolu” anlamına geldiği belirtilir.
- Geleneksel animist etkilerin güçlü olduğu; Kami (ata ruhları) inancı ve politeist tanrı anlayışı vurgulanır.
- En büyük tanrı: Güneş Tanrıçası Amaterasu.
- Japon adalarının “tanrıların evliliğiyle oluştuğu” gibi kozmogonik anlatıdan söz edilir.
- Kutsal metinler:
- Kojiki: yaratılıştan 628 yılına kadarki tarih; sözlü aktarımın 712’de yazıya geçirildiği, 3 cilt olduğu bilgisi.
- Nihongi: Kojiki’nin yorumu; Japonya’nın resmî tarihi; 720’de tamamlandığı, 30 cilt olduğu bilgisi.
- İbadet öncesi temizlik anlayışının çok önemli olduğu ayrıca vurgulanır.
0 oylar, 0 ortalama
0
