⚔️ Doğu ile Batı’nın Çarpışması: Pers Savaşları ve Klasik Dönem
Antik Yunan dünyasında “Klasik Dönem”, Pers İmparatorluğu’nun batıya yönelen yayılışıyla başlayan büyük çatışmaların ve ardından Yunan dünyasının kendi içindeki güç mücadelesinin şekillendirdiği bir çağdır.
🏛️ Perslerin Anadolu’ya gelişi ve Lydia’nın sonu
Persler, II. Kyros döneminde Anadolu’ya girerek bölgenin siyasal dengesini kökten değiştirdi.
- Lydia Krallığı’nın yıkılışı: Persler Sardes’i ele geçirip Lydia’ya M.Ö. 547/546’da son verdiler.✅ Altı çizilecek nokta: M.Ö. 547/546
- Bu gelişmeyle Batı Anadolu’daki birçok Yunan kenti Pers egemenliği altına girdi.
🔥 Ionia Ayaklanması
Pers yönetimine karşı tepkiler, Ege’de büyük bir kırılmaya dönüştü.
- Ayaklanmayı başlatan isim: Miletos Tiranı Aristagoras✅ Altı çizilecek nokta: Aristagoras = Miletos
- Bu isyan, Pers-Yunan çatışmasını genişleterek Pers-Hellen Savaşları’nın başlangıç zemini oldu.
🛡️ Pers–Hellen Savaşları: dönüm noktaları
Perslerin Yunanistan ana karasına yönelen seferleri, tarihin en meşhur kara ve deniz savaşlarını doğurdu.
- 🏃 Marathon (M.Ö. 490): Pers ilerleyişinin ilk büyük durduruluşu.
- 🧱 Thermopylai (M.Ö. 480): Karada savunma (Leonidas anlatısıyla simgesel).
- ⚓ Artemision (M.Ö. 480): Aynı yıl denizde savunma hattı.
- 🚢 Salamis (M.Ö. 480): Denizde Pers gücünün kırılması.
- 🏹 Platai & Mykale (M.Ö. 479): Karada ve Ege kıyılarında kesin sonuca giden darbeler.
✅ Altı çizilecek nokta: Marathon → Thermopylai/Artemision → Salamis → Platai/Mykale
- Savaşların resmî olarak bittiği kabul edilen barış: Kallias Antlaşması✅ Altı çizilecek nokta: Kallias Antlaşması
⚓ Delos Deniz Birliği ve Atina’nın yükselişi
Pers tehdidine karşı Ege kentleri savunma amacıyla birleşti; liderlik hızla Atina’nın elinde toplandı.
- 🌊 I. Delos Deniz Birliği: M.Ö. 478/477’de kuruldu.
- Atina, birliği zamanla müttefiklikten hegemonya düzenine dönüştürdü.
💰 “Atina Kararnamesi”: ekonomik kontrol hamlesi
- M.Ö. 5. yüzyıl ortalarında Atina, müttefiklerine Atina’nın para ve ağırlık sistemini kullanmayı zorunlu kılan bir düzenleme getirdi.✅ Altı çizilecek nokta: Ortak para ve ağırlık sistemi = Atina standardı
- 🏛️ II. Delos Deniz Birliği: Atina gücünü yeniden toplamak için M.Ö. 378’de birliği ikinci kez kurdu.✅ Altı çizilecek nokta: M.Ö. 378
⚔️ Peloponnesos Savaşları: Yunan dünyasının iç savaşı
Pers tehlikesi geri çekildikçe, Yunan dünyasında bu kez Atina–Sparta rekabeti belirleyici oldu.
- 🛡️ Arhidamos Savaşı: Peloponnesos Savaşları’nın ilk evresi.
- 🕊️ Bu ilk evreyi sonlandıran anlaşma: Nikias Antlaşması✅ Altı çizilecek nokta: Nikias Antlaşması
🎭 Alkibiades ve Sicilya Seferi krizi
- Sicilya Seferi sırasında Alkibiades hakkında ağır bir suçlama gündeme gelir.
- Suçlama: Eleusis misterlerine küfür / kutsal törenlere saygısızlık✅ Altı çizilecek nokta: Eleusis misterleri
🧭 Onbinlerin Dönüşü (Anabasis): Ksenophon’un anlatısı
Klasik dönemin sonlarına doğru Yunan paralı askerleri Pers iç mücadelesine karışır. Bu olayların ünlü anlatıcısı:
- 📜 Ksenophon – “Anabasis”
- 🏜️ Anlatının merkezindeki savaş: Kunaksa (Babil yakınları)✅ Altı çizilecek nokta: Kunaksa Savaşı
✅ Hızlı Hatırlatma (tek satır)
🧠 Lydia 547/546 → Aristagoras(Miletos) → Marathon–Thermopylai–Salamis–Platai → Kallias → Delos + “para/ağırlık” → Nikias → Alkibiades(Eleusis) → Anabasis(Kunaksa)
