1) Bolaman Kalesi
- Nerede? Fatsa’nın Bolaman mevkiinde, denize doğru uzanan burun üzerinde. (Ordu–Samsun yolu hattı; Fatsa’ya çok yakın.)
- Yapı karakteri: İç ve dış kale olarak iki bölümden söz edilir; gözetleme/karakol işlevi vurgulanır. İç kalede kesme taş duvarlar ve bazilika planlı küçük bir şapel bulunduğu belirtilir.
2) Hazinedaroğlu Konağı (Kademoğlu Konağı)
- Nerede? Bolaman’da, kalenin iç kale bölümünün üstünde/kalıntıları üzerinde.
- Dönem / kimlik: Kaynaklarda konağın 19. yüzyılın başlarında Hazinedârzâde ailesiyle ilişkilendirilerek yapıldığı; Trabzon valisi Hazinedârzâde Süleyman Paşa tarafından misafirhane olarak inşa ettirildiği anlatılır.
- Neyiyle “özel”? Bölgedeki en iyi örneklerden sayılan ahşap konak mimarisidir; deniz manzarasına açılan salon düzeni ve ahşap işçiligi vurgulanır.
- Güncel not: Son yıllarda konağın restorasyon süreci ve kent müzesi işlevi kazanması hedefi yerel kurum haberlerinde geçiyor.
3) Cıngırt Kayası (Cıngırt Kaya Mezarları / Cıngırt Kalesi)
- Nerede? Fatsa’nın Yapraklı Köyü sınırları içinde kayalık yükselti üzerinde.
- Dönem / bulgular: Kazılarda yaklaşık 2000 yıl öncesine, yani Helenistik Döneme ait bulgulara ulaşıldığı; çıkan eserlerin Ordu Müzesine taşındığı bilgisi verilir.
- Bilimsel yorum (değerli detay): Akademik yayında, buranın Geç Helenistik’te VI. Mithradates döneminde Pontos bölgesindeki “phrourion” (askerî/kale-yerleşim) karakterli noktalardan biri olabileceği önerilir.
4) Gaga Gölü (Fatsa)
- Nerede? Fatsa–Aybastı yolu üzerinde, Örencik Köyü sınırlarında; göl alanı yaklaşık 60 dekar olarak verilir.
- Oluşum: Yaklaşık 6 km²’lik alanı etkileyen bir heyelan sonucu oluştuğu; derinliğinin 10–15 m aralığında olduğu belirtilir.
- Güncel kullanım: Son yıllarda “Gaga Gölü Tabiat Parkı” adıyla düzenleme/ziyaret odağı olarak öne çıkar.
