Şimdiki Zaman – Geçmiş Zaman Sıfat-Fiil Haritası
1) Yapım Ekleri
|
Tür |
Zaman |
Tipik ekler |
Not |
|---|---|---|---|
|
ETKEN |
Şimdiki |
-ущ-/-ющ- (1. çekim), -ащ-/-ящ- (2. çekim) |
Genelde HCB (несов.) fiiller |
|
EDİLGEN |
Şimdiki |
-ем-/-им- (bazen -ом-) |
Genelde HCB + geçişli fiiller (nesne alan) |
|
ETKEN |
Geçmiş |
-вш-, -ш- |
HCB/CB olabilir |
|
EDİLGEN |
Geçmiş |
-нн-/-енн-, -т- |
Çok sık; çoğu zaman CB ile netleşir |
2) “Hangi fiilden oluşur?” (HCB/CB eğilimi)
|
Tür |
Zaman |
En doğal kaynak |
Kısa açıklama |
|---|---|---|---|
|
ETKEN |
Şimdiki |
HCB |
“Şu an / genel olarak yapan” |
|
EDİLGEN |
Şimdiki |
HCB (geçişli) |
“Şu an / genel olarak yapılan” |
|
ETKEN |
Geçmiş |
HCB veya CB |
“Yapmış olan” |
|
EDİLGEN |
Geçmiş |
CB çok yaygın |
“Yapılmış olan” (sonuç vurgusu güçlü) |
3) Örnek ifadeler
|
Tür |
Zaman |
Örnek (Rusça) |
Türkçe |
|---|---|---|---|
|
ETKEN |
Şimdiki |
говорящий человек |
konuşan kişi |
|
ETKEN |
Şimdiki |
читающая девушка |
okuyan kız |
|
EDİLGEN |
Şimdiki |
решаемая задача |
çözülen problem |
|
EDİLGEN |
Şimdiki |
уважаемый врач |
saygı duyulan doktor |
|
ETKEN |
Geçmiş |
ушедший человек |
gitmiş kişi |
|
ETKEN |
Geçmiş |
закончивший сотрудник |
bitirmiş çalışan |
|
EDİLGEN |
Geçmiş |
построенный дом |
inşa edilmiş ev |
|
EDİLGEN |
Geçmiş |
купленный билет |
satın alınmış bilet |
4) “который → причастие” Dönüşüm Tablosu
|
“который” kalıbı |
Anlam |
Dönüşüm |
Çıkan tür |
|---|---|---|---|
|
N, который + (fiil) yapıyor |
“N yapan” |
N + ETKEN şimdiki |
действ. наст. |
|
N, который + (fiil) yaptı |
“N yapmış olan” |
N + ETKEN geçmiş |
действ. прош. |
|
N, который/которую + (onlar) yapıyorlar |
“N yapılan” |
N + EDİLGEN şimdiki |
страд. наст. |
|
N, который/которую + (onlar) yaptılar |
“N yapılmış” |
N + EDİLGEN geçmiş |
страд. прош. |
5) Karşılaştırmalı Set
|
“который” ile |
причастие ile |
Tür |
|---|---|---|
|
фильм, который обсуждают |
фильм, обсуждаемый |
EDİLGEN şimdiki |
|
тема, которую обсуждают |
тема, обсуждаемая |
EDİLGEN şimdiki |
|
письмо, которое написали |
письмо, написанное |
EDİLGEN geçmiş |
|
студент, который прочитал |
студент, прочитавший |
ETKEN geçmiş |
|
человек, который говорит |
человек, говорящий |
ETKEN şimdiki |
*** -НН- mi, -Н- mi, -Т- mi?
|
Ne arıyoruz? |
Büyük olasılık |
Tipik işaret |
Örnek |
|---|---|---|---|
|
CB fiil + sonuç (mükemmel bitmiş iş) |
-НН- / -ЕНН- |
çok yaygın |
построить → построенный |
|
HCB fiil + süreç/alışkanlık |
çoğu kez -Н- veya kalıplaşmış |
daha sınırlı |
жарить → жареный (kızarmış) |
|
Kısa, kök tipi / belirli fiiller |
-Т- |
klasik grup |
открыть → открытый, взять → взятый |
Pratik: “Günlük dilde en çok görülen ‘yapılmış’ sıfat-fiillerin büyük kısmı -нн-/-енн- ile gelir.”
*** -НН- / -ЕНН- Ne Zaman?
|
Kural |
Açıklama |
Örnek (fiil → причастие) |
Türkçe |
|---|---|---|---|
|
CB fiilden türeyen страд. прош. çoğu kez -НН-/-ЕНН- |
bitmiş-sonuç vurgusu |
построить → построенный дом |
inşa edilmiş ev |
|
-овать / -евать ile biten fiillerde genelde -ОВАНН-/-ЕВАНН- |
çok tipik |
организовать → организованный |
organize edilmiş |
|
Yanına bağımlı kelime (tamlayıcı) gelince yazım genelde “tam причастие” gibi okunur |
özellikle kısa-uzun ayrımıyla karışır |
написанное вчераписьмо |
dün yazılmış mektup |
*** -Н- Ne Zaman? (Sık görülen “kalıplaşmış sıfat” alanı)
Bu bölüm genelde “artık sıfatlaşmış” (отглагольное прилагательное) kelimelerde çıkar.
|
Tip |
İşaret |
Örnek |
Türkçe |
|---|---|---|---|
|
Kalıplaşmış sıfat (sonuç sıfatı gibi) |
çoğu kez tek Н |
жареная рыба |
kızarmış balık |
|
крашеные стены |
boyalı duvarlar |
||
|
вареные овощи |
haşlanmış sebzeler |
Not: Bu kelimeler bazen “gerçek причастие” gibi de kullanılabilir; ama günlük kullanımda çoğu sıfat gibi davranır ve yazımda tek Нgörülebilir.
*** -Т- Ne Zaman? (Klasik liste tipi)
|
Kural |
Örnek |
Türkçe |
|---|---|---|
|
Bazı fiillerin страд. прош. formu -Т- ile kurulur |
открыть → открытый |
açılmış |
|
закрыть → закрытый |
kapatılmış |
|
|
взять → взятый |
alınmış |
|
|
нанять → наятый |
işe alınmış |
|
|
забыть → забытый |
unutulmuş |
*** “Kısa form” (краткая форма) ve -н/-нн ilişkisi
|
Form |
Örnek |
Yazım notu |
|---|---|---|
|
Uzun form (полная) |
письмо написанное |
-НН-/-Н- burada görünür |
|
Kısa form (краткая) |
письмо написано |
çoğu zaman “kısa cevap” gibi |
|
Uzun form -НН- ise kısa form genelde -Н- ile düşer |
организованный → организован |
yazımda tipik düşüş |
Örnek:
Дом построен. (kısa) ↔ построенный дом (uzun)
Sosyal Medya
Kategoriler
© 2015 by Turgay YILDIZ, All Rights Reserved.