🌿 Türkiye’nin Bitki Örtüsü
Türkiye’de bitki örtüsü; iklim, yağış, sıcaklık, yükselti, bakı (dağın güneşe dönük yönü) ve insan etkisine göre değişir.
Bu yüzden her bölgede aynı bitki türü görülmez.
1) Temel Kavramlar
🌳 A) Orman Bitki Örtüsü Nedir?
Yağışın yeterli olduğu yerlerde ağaç topluluklarının oluşturduğu bitki örtüsüdür.
Ormanlar genelde iki ana gruba ayrılır:
🍃 B) Geniş Yapraklı Ağaçlar Nedir?
Yaprakları geniş yüzeyli olan ağaçlardır.
Genellikle:
- Yağışın fazla
- Ilıman iklimin görüldüğü
- Nemli alanlarda yaygındır.
Özellikleri
- Yaprak yüzeyi geniştir.
- Çoğu tür sonbaharda yaprak döker (ama hepsi değil).
- Nemli iklimi severler.
Örnekler
- Kayın
- Kestane
- Gürgen
- Meşe (bazı bölgelerde çok yaygın)
- Çınar
- Titrek kavak
✅ Karadeniz kıyılarında geniş yapraklı türler çok yaygındır.
🌲 C) İğne Yapraklı Ağaçlar Nedir?
Yaprakları ince, uzun, iğne biçimindedir.
Genellikle:
- Soğuğa dayanıklı
- Yüksek kesimlerde
- Dağlık alanlarda daha yaygındır.
Özellikleri
- Yaprak yüzeyi dar olduğu için su kaybı daha azdır.
- Soğuk iklime dayanıklıdır.
- Genellikle dağ ormanlarında görülür.
Örnekler
- Ladin
- Sarıçam
- Karaçam
- Kızılçam
- Göknar
- Sedir
✅ Doğu Anadolu ve yüksek dağlık alanlarda iğne yapraklı türler yaygındır.
✅ Akdeniz’de de özellikle yükseklerde sedir-göknar, alçaklarda kızılçam görülür.
🌿 D) Çalı Bitki Örtüsü Nedir?
Ağaç kadar boylanmayan, odunsu gövdeli bitki topluluklarıdır.
Özellikle Akdeniz ikliminde çok yaygındır.
En önemli çalı toplulukları
- Maki
- Garig
- Psödomaki
🌴 E) Maki Nedir?
Akdeniz ikliminin tipik çalı bitki örtüsüdür.
Yaz kuraklığına dayanıklı, sert yapraklı çalılardan oluşur.
Özellikleri
- Kışları ılık, yazları sıcak-kurak iklime uyum sağlar.
- Kıyıya yakın ve alçak kesimlerde yaygındır.
- Her mevsim yeşil kalan türler fazladır.
Maki örnekleri
- Yabani zeytin
- Keçiboynuzu
- Sakız ağacı
- Zakkum
- Funda
- Laden
- Katran ardıcı
- Böğürtlen
- Sandal ağacı
✅ Akdeniz ve Ege kıyılarında yaygın
✅ Marmara’nın güneyinde de görülebilir
🌱 F) Garig Nedir?
Makinin tahrip edilmesiyle oluşan daha seyrek ve alçak boylu çalı topluluğudur.
Özellikleri
- Makiden daha cılız görünür.
- İnsan etkisi (yangın, aşırı otlatma, kesim vb.) sonrası yaygınlaşabilir.
📌 Kısaca:
- Maki → doğal/ana çalı formu
- Garig → makinin bozulmuş hali
🌿 G) Psödomaki Nedir?
Karadeniz kıyılarında (özellikle kıyı kuşağında) ormanların tahribi sonrası oluşan çalı topluluğudur.
Özellikleri
- Akdeniz makisine benzer görünüm olabilir ama iklimsel kökeni farklıdır.
- Bu yüzden adına “yalancı maki” (psödomaki) denir.
📌 Kısaca:
- Akdeniz’deki asıl çalı = Maki
- Karadeniz’de orman tahribi sonrası oluşan benzeri = Psödomaki
🌾 H) Bozkır (Step) Nedir?
Yağışın az olduğu yerlerde görülen otsu bitki topluluğudur.
Türkiye’de en yaygın olarak İç Anadolu’da görülür.
Özellikleri
- İlkbaharda yeşerir, yazın kurur.
- Kuraklığa dayanıklı otlar ve kısa boylu bitkiler görülür.
Bozkır örnekleri
- Geven
- Çoban yastığı
- Üzerlik
- Yavşan otu
- Gelincik
- Sığır kuyruğu
🌾 I) Antropojen Bozkır Nedir?
İnsanların ormanları tahrip etmesi sonucu ortaya çıkan bozkır alanlarıdır.
Neden oluşur?
- Ormanların kesilmesi
- Aşırı otlatma
- Tarla açma
- Yangınlar
📌 “Doğal bozkır” ile “insan etkisiyle oluşmuş bozkır” aynı şey değildir.
🌼 J) Çayır Bitki Örtüsü Nedir?
Yaz yağışlarının etkili olduğu veya eriyen kar sularıyla nemlenen yerlerde görülen gür ot topluluklarıdır.
Türkiye’de nerede yaygın?
- Doğu Anadolu’nun yüksek kesimleri
- Yaz yağışı alan alanlar
- Yaylalar
Özellikleri
- Bozkıra göre daha gürdür.
- Otlatma açısından önemlidir.
- Hayvancılık için elverişlidir.
2) Bölgelere Göre Türkiye’nin Bitki Örtüsü
🌧️ Karadeniz Bölgesi
Ana bitki örtüsü:
Orman
Geniş yapraklı ağaçlar
- Kayın
- Kestane
- Gürgen
İğne yapraklı ağaçlar
- Ladin
- Sarıçam (özellikle yükseklerde)
Tahrip sonrası görülen
- Psödomaki
✅ Nedeni: Yıl boyu yağış ve nem fazladır.
☀️ Akdeniz Bölgesi
Ana bitki örtüsü:
Orman + Çalı
Orman bitki örtüsü
- Kızılçam (alçak kesimler)
- Sedir (yüksek kesimler)
- Göknar (yüksek kesimler)
- Meşe
Çalı bitki örtüsü
Maki
- Yabani zeytin
- Funda
- Katran ardıcı
- Keçiboynuzu
- Sakız ağacı
- Laden
- Böğürtlen
- Zakkum
- Sandal ağacı
Tahrip sonrası
- Garig (makinin tahribiyle oluşur)
✅ Nedeni: Yazlar sıcak-kurak, kışlar ılık-yağışlıdır.
🌾 İç Anadolu Bölgesi
Ana bitki örtüsü:
Bozkır
Orman bitki örtüsü (yer yer)
- Meşe
- Karaçam
- Çınar
Bozkır bitki örtüsü
- Geven
- Çoban yastığı
- Üzerlik
- Yavşan otu
- Gelincik
- Sığır kuyruğu
İnsan etkisiyle
- Antropojen bozkır görülebilir.
✅ Nedeni: Yağış az, yaz kuraklığı belirgindir.
🏔️ Doğu Anadolu Bölgesi
Ana bitki örtüsü:
Orman + Çayır
Orman bitki örtüsü
- Sarıçam
- Karaçam
- Meşe
- Titrek kavak
Çayır bitki örtüsü
- Yaz yağışlarıyla yeşeren gür ot toplulukları
✅ Nedeni: Yükselti fazla, sıcaklık düşük; yüksek alanlarda çayırlar yaygındır.
3) Karıştırılan Noktalar
🔁 Maki – Garig – Psödomaki farkı
- Maki: Akdeniz’in doğal çalı bitki örtüsü
- Garig: Makinin tahrip edilmiş hali
- Psödomaki: Karadeniz’de orman tahribi sonrası oluşan “yalancı maki”
🔁 Bozkır – Çayır farkı
- Bozkır: Kurak alan, seyrek otsu bitkiler (İç Anadolu)
- Çayır: Daha nemli/yüksek alan, gür otlar (Doğu Anadolu yüksekleri)
🔁 Geniş yapraklı – İğne yapraklı farkı
- Geniş yapraklı: Nemli-ılıman alanlarda yaygın (Kayın, kestane, gürgen)
- İğne yapraklı: Soğuğa/yüksekliğe dayanıklı (Ladin, çamlar, göknar, sedir)
4) Mini Özet (Ezber İçin Kısa Kodlama)
- Karadeniz = Orman + Geniş yaprak + Psödomaki
- Akdeniz = Kızılçam + Maki + Garig
- İç Anadolu = Bozkır
- Doğu Anadolu = Sarıçam/Karaçam + Çayır
