✅ Genel Kavramlar
El Sanatları: Basit el aletleriyle veya yalnız el becerisiyle üretilen, çoğu taşınabilir zanaat ürünleri ve etnografik eşyalar.
Zanaat: Ustalık, deneyim ve el becerisine dayalı üretim alanı.
Usta: Bir el sanatında üretim bilgisine, teknik beceriye ve geleneksel deneyime sahip kişi.
Çırak: Bir ustanın yanında mesleği öğrenen kişi.
Kalfa: Çıraklık aşamasını geçmiş, ancak henüz tam usta sayılmayan zanaatkâr.
Etnografik Eşya: Bir toplumun günlük yaşamını, inançlarını, üretim biçimini ve kültürünü yansıtan geleneksel eşya.
Motif: Süsleme sanatlarında kullanılan tekrar edilebilir bezeme öğesi.
Kompozisyon: Motiflerin belirli bir düzen içinde bir araya getirilmesi.
Üslup: Bir döneme, bölgeye, ustaya veya sanat alanına özgü biçim dili.
✒️ Kitap ve Kâğıt Sanatları
Hat Sanatı
Hat: Arap harfleriyle estetik kurallara göre güzel yazı yazma sanatı.
Hattat: Hat sanatıyla uğraşan kişi.
Hüsn-i Hat: Sanatsal değeri olan güzel yazı.
Kûfî: Köşeli ve geometrik karakterli yazı türü; Küfe’de geliştiği için bu adla anılır. İpucu: Kûfî = köşeli
Aklâm-ı Sitte: 13. yüzyılda standartlaşan altı yazı türü: sülüs, nesih, muhakkak, reyhanî, tevkî ve rıka. İpucu: 6 kalem
Sülüs: Büyük ve gösterişli yazılarda kullanılan, hat sanatının temel yazı türlerinden biri.
Nesih: Daha çok kitap yazımında kullanılan okunaklı hat türü.
Muhakkak: Büyük boyutlu, düzenli ve gösterişli yazı türü.
Reyhanî: Muhakkak yazının daha küçük ve ince biçimli türü.
Tevkî: Resmî yazışmalarda kullanılan hat türlerinden biri.
Rıka: Aklâm-ı sittenin küçük ve pratik yazı türlerinden biri.
Tuğra: Osmanlı padişahlarının imza ve nişan niteliğindeki özel yazı biçimi.
Hilye: Hz. Muhammed’in fizikî ve ahlaki özelliklerini anlatan, hat sanatında özel kompozisyon düzenine sahip yazı türü.
Levha: Hat yazısının bağımsız bir pano veya kompozisyon biçiminde hazırlanmış örneği.
İcazet: Hat sanatında öğrencinin ustasından aldığı yeterlilik belgesi.
Kamış Kalem: Hat yazımında kullanılan, ucu özel olarak açılmış kamıştan yapılmış kalem.
Kalemtraş: Kamış kalemi açmak için kullanılan özel bıçak.
Mürekkep: Yazı yazmak için kullanılan boya esaslı sıvı.
Mıstar: Yazı satırlarını düzgün hizalamak için kullanılan çizgi düzenleme aracı.
Ahar: Kâğıda pürüzsüzlük ve dayanıklılık kazandıran terbiye tabakası.
Minyatür – Tezhip – Cilt
Minyatür: El yazmalarında metni destekleyen anlatı resimleri; tarih, sefer, kent, portre ve olay tasvirlerinde kullanılır.
Topografik Minyatür: Kent, rota veya menzil odaklı; belge niteliği güçlü minyatür türü. İpucu: Harita gibi kent
Nakkaş: Minyatür, tezhip veya bezeme yapan sanatçı.
Nakkaşhane: Saray veya atölye çevresinde minyatür, tezhip ve kitap sanatlarının üretildiği yer.
Tezhip: Sayfa düzenini altın ve motiflerle bezeme sanatı. İpucu: Yazıyı taçlandırır
Zerefşan: Tezhipte altın serpme bezeme.
Halkâr: Altınla yapılan hafif ve ince bezeme türü.
Katı’ / Katıa: Kâğıt veya deri oyma sanatı; yazma eserlerde, albümlerde ve levhalarda süsleme amacıyla kullanılır.
Murakka: Hat, minyatür, tezhip veya ebru örneklerinin bir araya getirildiği albüm.
Cilt: Yazmayı koruyan ve dış estetiği kuran kapak sanatı. İpucu: Dış kalkan
Mücellit: Cilt yapan usta.
Şemse: Cilt, tezhip ve halı sanatında merkezî oval veya yuvarlak madalyon biçimli bezeme.
Salbek: Şemsenin iki ucuna eklenen uzantı bezemesi.
Köşebent: Cilt kapağı veya sayfa köşelerinde kullanılan köşe süslemesi.
Zencerek: Kenar bordürlerinde kullanılan zincir biçimli süsleme.
Münhani: Özellikle Anadolu Selçuklu ve erken dönem süslemelerinde görülen kıvrımlı, renk geçişli motif türü.
🏺 Seramik – Çini – Cam
Seramik ve Çömlekçilik
Seramik: Kilin şekillendirilip pişirilmesiyle oluşan ürünler; kap, tabak, karo ve benzeri eşyalar.
Çömlekçilik: Kilin elle veya çarkta biçimlendirilip pişirilmesiyle kap-kacak üretme zanaatı.
Çömlekçi Çarkı: Kilin döndürülerek biçimlendirildiği araç.
Terra Cotta: Pişmiş toprak.
Testi: Sıvı saklamak veya taşımak için kullanılan dar ağızlı toprak kap.
Küp: Büyük boy saklama kabı.
Kâse: Seramik, metal veya camdan yapılan çukur kap.
Karo: Duvar veya zemin kaplamasında kullanılan levha biçimli seramik.
Sırlı Seramik: Yüzeyi sır tabakasıyla kaplanmış seramik.
Sırsız Seramik: Yüzeyinde camlaşmış sır tabakası bulunmayan seramik.
Zeuxippus Seramikleri: Bizans döneminde konsantrik daireli bezemeleriyle tanınan seramik grubu. İpucu: Daire içinde kuş/geometri/palmet/rumî
Haliç İşi: Tek renk mavi-beyaz; spiral, helezon, kanca veya virgül yaprak motifleriyle bilinen seramik/çini üslubu. İpucu: Mavi-beyaz spiraller
Çinicilik
Çini: Mimari yüzeyleri kaplamada kullanılan sırlı seramik levha veya karo.
Bünye / Hamur: Çininin gövde malzemesi.
Fritli Hamur: Kuvars ağırlıklı, camsı katkılı çini ve seramik hamuru.
Bisküvi: İlk pişirim sonrası sırsız hâlde sertleşmiş gövde.
Astar / Engobe: Yüzeyi düzenleyen ve zemin hazırlayan ince tabaka.
Sır: Pişince camlaşarak parlak ve koruyucu yüzey veren tabaka. İpucu: Cam ceket
Sıraltı Boyama: Boyanın sırın altına uygulanmasıyla yapılan dayanıklı ve net sonuç veren teknik. İpucu: Boya altta
Sırüstü Boyama: Boyanın sırın üstüne uygulanmasıyla yapılan süsleme tekniği.
Lüster / Perdah: Sır üstünde metalî ve parıltılı görünüm veren teknik. İpucu: Işıltı = lüster
Minai: Çok renkli ve katmanlı uygulamalarla öne çıkan tarihî çini tekniği.
Çini Mozaik: Küçük parçaların kesilip birleştirilmesiyle desen oluşturma tekniği. İpucu: Parçayla desen
Tahrir: Motiflerin dış hatlarını belirleyen kontur çizgisi. İpucu: Kontur = tahrir
Çini Desen ve Motifleri
Rûmî: Kıvrımlı, stilize yaprak veya gövde karakterli motif ailesi.
Hatâyî: Stilize çiçek ve rozet temelli motif ailesi.
İslimî / Kıvrım Dal: Sarmal dal üzerinde akan bitkisel kompozisyon dili.
Palmet: Yelpaze veya taç gibi açılan stilize yaprak formu.
Penç: Çok yapraklı rozet veya çiçek göbeği motifi.
Bulut / Çin Bulutu: S kıvrımlı bulut formları; Çin etkili bezeme unsurudur.
Çintemani: Üç benek ve dalgalı çizgilerle kurulan klasik motif. İpucu: 3 benek
Saz Yolu / Saz Üslubu: Uzun, hançer yapraklı, dinamik bitkisel süsleme dili.
Dalga–Kaya: Çin etkili dalga çizgisi ve kaya kompozisyonu.
Cam Sanatı
Cam: Silis esaslı malzemenin yüksek sıcaklıkta eritilip biçimlendirilmesiyle elde edilen saydam veya yarı saydam madde.
Üfleme Cam: Eritilmiş camın üfleme çubuğu ile şekillendirilmesi.
Cam Hamuru: Eritilip işlenmeye hazır cam kütlesi.
Kesme Cam: Cam yüzeye kesme, aşındırma veya parlatma yoluyla desen verme tekniği.
Rodaj: Cam yüzeyin kesilmesi, aşındırılması veya parlatılması işlemi.
Yaldızlı Cam: Altın yaldızla süslenmiş cam.
Beykoz İşi: Osmanlı geç döneminde Beykoz çevresinde gelişen cam üretimi ve üslubu.
Opalin Cam: Sütlü, opal görünümlü ve opak karakterli cam türü. İpucu: Süt gibi
Çeşm-i Bülbül: Sarmal çizgili veya şeritli cam estetiğiyle anılan ürün grubu. İpucu: Camda burgu çizgi
Nazar Boncuğu: Camdan yapılan ve koruyucu anlam yüklenen boncuk.
Boncukçuluk: Cam, taş veya benzeri malzemelerden boncuk üretme ve dizme sanatı.
⚒️ Maden Sanatı ve Kuyumculuk
Malzeme ve Alaşımlar
Bakır: Dövülerek şekillendirilen; kap-kacak, kazan, sini, ibrik gibi ürünlerde kullanılan temel maden.
Pirinç: Bakır ve çinko alaşımı. İpucu: Pirinç = Cu + Zn
Tunç: Bakır ve kalay alaşımı. İpucu: Tunç = Cu + Sn
Elektrum: Altın ve gümüşten oluşan doğal ya da yapay alaşım. Antik çağdan itibaren sikke, takı ve süs eşyalarında kullanılmıştır. İpucu: Altın + gümüş
Gümüş: Takı, kap, kemer, silah süslemesi ve dinî/etnografik eşyalarda kullanılan değerli maden.
Altın: Kuyumculukta, kaplama/yaldızlama işlerinde ve değerli sanat eserlerinde kullanılan maden.
Teknik ve Kavramlar
Bakırcılık: Bakır levha veya parçaların dövme, kazıma, kalaylama gibi işlemlerle eşya hâline getirilmesi.
Kalaylama: Bakır kapların iç yüzeyinin kalayla kaplanarak kullanıma uygun hâle getirilmesi.
Dövme: Metalin çekiç darbeleriyle inceltilmesi ve biçimlendirilmesi.
Döküm: Eritilmiş metalin kalıba dökülerek şekillendirilmesi.
Perçin: Metal parçaları birleştirmede kullanılan bağlantı elemanı.
Çalma: Çekiç ve küt çelik aletle metal yüzeyde derin yiv veya çizgi açma.
Kazıma: Sivri çelik aletle yiv açıp çıkan parçayı çıkarma tekniği.
Kabartma / Çarpma / Çakma: Metalin içten veya dıştan çekiçlenmesiyle kabartma desen oluşturma.
Repoussé: Metalin arka yüzünden çekiçlenerek kabartılması; kabartma/çakma tekniğiyle ilişkilidir.
Delikişi / Kesme / Ajur: Delici ve kesici aletlerle delikli süsleme yapma. İpucu: Ajur = delik
Telkâri / Filigre: Altın veya gümüş telleri eğip bükerek lehimle birleştirme tekniği. İpucu: Tel + lehim
Kakma: Açılan yiv veya çukurlara farklı metal parçaları yerleştirerek kontrast oluşturma.
Kaplama / Yaldızlama: İnce altın levha kaplama veya malgalama ile altınlı yüzey elde etme.
Tombak: Osmanlı’da özellikle bakır üzerine altın kaplama örneklere verilen ad.
Savat / Savatlama / Niello: Yivlere siyah macun doldurarak kontrastlı desen oluşturma.
Murassa: Değerli taşlarla süsleme; yakut, zümrüt, elmas gibi taşlar kullanılır.
Mine / Emay / Enamel: Toz cam ve oksit karışımının yuvalara doldurulup fırınlanmasıyla parlak dolgu oluşturma.
Aplik: Ana yüzeye sonradan eklenen metal süsleme parçası.
Hakkâklık: Mühür, taş veya metal üzerine yazı ve desen kazıma sanatı.
Kuyumculuk
Kuyumculuk: Altın, gümüş ve değerli taşlarla takı ve süs eşyası yapımı.
Hasır Örgü: İnce metal tellerin örgü biçiminde işlenmesiyle yapılan kuyumculuk tekniği.
Güverse: Küçük metal küreciklerle yapılan süsleme.
Granülasyon: Çok küçük altın veya gümüş taneciklerinin yüzeye dizilerek oluşturduğu kuyumculuk tekniği.
Maden Eşya Adları
Sini: Geniş ve yuvarlak metal tepsi.
İbrik: Su dökmek için kullanılan kulplu ve emzikli metal kap.
Güğüm: Su taşıma veya saklama amacıyla kullanılan metal kap.
Kazan: Yemek pişirme, su ısıtma veya büyük hacimli kullanım için üretilen metal kap.
🌳 Ahşap Sanatı
Ahşap Sanatı: Ağacın oyma, kakma, geçme, boyama veya kaplama teknikleriyle sanat ve zanaat ürününe dönüştürülmesi.
Kündekâri: Çokgen ve yıldız parçaların çivi-tutkal olmadan oluklu kirişlere geçirilmesiyle kurulan dayanıklı geçme sistemi. İpucu: Geçme = çatlamaz
Sahte / Yalancı Kündekâri: Parçaların gizli çivilerle tutturulduğu, hakiki kündekâriye göre daha az dayanıklı uygulama.
Oyma ve Kabartma: Zemin oyularak motifin kabartma şekilde ortaya çıkarılması.
Kakma: Ahşaba sedef, fildişi, gümüş, bağa veya benzeri malzemelerin yerleştirilmesi.
Sedef Kakma: Ahşap yüzeye sedef parçalarının yerleştirilmesiyle yapılan bezeme.
Bağa: Kaplumbağa kabuğu görünümündeki süsleme malzemesi; kakma işlerinde kullanılır.
Marküteri: Farklı renk ve türde ahşap kaplamaların birleştirilmesiyle desen oluşturma tekniği.
Çatma Tekniği: Ahşap parçaların birbirine geçirilerek birleştirilmesi.
Oyma Şebeke: Ahşabın delikli veya geçmeli biçimde oyulması.
Edirnekâri: Ahşap üzerine boyama ve bezeme tekniği; özellikle Edirne işi süslemelerle tanınır.
Rahle: Üzerinde kitap okumak için kullanılan açılır kapanır ahşap sehpa.
Minber: Camilerde hutbe okunan merdivenli mimari unsur; ahşap işçiliğinin önemli örneklerini taşır.
Mihrap: Camilerde kıble yönünü gösteren niş; ahşap, taş, çini veya alçı süslemeli olabilir.
Tavan Göbeği: Geleneksel yapılarda ahşap tavanın merkezî süsleme bölümü.
Neccar: Marangoz.
Nahhat: Ağaç oymacısı.
Sedefkâr: Sedef ustası veya sedefçi.
🧵 Dokuma Sanatları
Temel Terimler
Dokuma: Çözgü ve atkı ipliklerinin tezgâhta birleştirilmesi.
Çözgü / Arış: Tezgâhta boyuna uzanan iplikler. İpucu: Çözgü = dik
Atkı / Argaç: Enine geçirilen iplikler. İpucu: Atkı = yatay
Tezgâh: Dokumanın üretildiği düzenek.
İlik / İlme / Hav İpliği: Halıda tüy etkisi veren düğümlü iplik.
Hav: Halının tüylü yüzeyi.
Saçak: Çözgü iplerinin halı veya kilim ucunda serbest bırakılan bölümü.
Kenar Örgüsü: Halı veya kilim kenarını sağlamlaştıran örgü bölümü.
Halı
Halı: Düğüm yani ilme ile üretilen havlı dokuma.
Gördes Düğümü / Türk Düğümü: Simetrik sarım tekniği; dayanıklılığıyla bilinir.
Sine Düğümü / İran Düğümü: Asimetrik sarım tekniği; ince çizimlerde avantaj sağlayabilir.
Düğüm Sıklığı: Birim alandaki düğüm sayısı; incelik ve işçilik göstergesidir.
Bordür / Kenar Suyu: Halının çevresini dolaşan çerçeve bandı.
Orta Alan / Zemin: Bordür içinde kalan ana kompozisyon alanı.
Göbek / Madalyon: Kompozisyonun merkez motifi.
Köşe–Göbek Düzeni: Merkez madalyon ve köşe kompozisyonlarından oluşan halı şeması.
Seccade: Mihrap düzenli ibadet halısı.
Uşak Halısı: Osmanlı döneminde özellikle madalyonlu ve yıldızlı kompozisyonlarıyla tanınan halı grubu.
Ladik Halısı: Konya/Ladik çevresiyle bilinen geleneksel halı türü.
Bergama Halısı: Batı Anadolu halı geleneğinde önemli yöresel halı türü.
Hereke Halısı: İnce işçilikli, ipek veya yün halılarıyla tanınan merkez.
Kilim ve Düz Dokumalar
Kilim: Havsız yani ilmesiz düz dokuma. İpucu: Kilim = tüysüz
Düz Dokuma: Hav kullanılmayan dokumaların genel adı.
Cicim: Düz dokuma zemine ek iplikle motif verme tekniği.
Zili: Daha belirgin ve sırtlı desen etkisi veren düz dokuma tekniği.
Sumak / Soumak: İpliğin çözgü üzerine dolandırılmasıyla örgümsü yüzey veren teknik.
Kolan Dokuma: Dar enli, şerit biçimli dokuma; kuşak, bağ ve taşıma amaçlı kullanılır.
Çarpana Dokuma: Kart veya tabletlerle yapılan dar dokuma tekniği.
Mutaflık: Keçi kılı gibi malzemelerden çuval, heybe ve yem torbası gibi ürünler yapma zanaatı.
Halı ve Kilim Motifleri
Koçboynuzu: Güç, erkeklik ve bereket anlamlarıyla kullanılan motif.
Eli Belinde: Bereket, dişilik ve doğurganlıkla ilişkilendirilen motif.
Hayat Ağacı: Yaşam, süreklilik ve evren düşüncesini temsil eden motif.
Muska Motifi: Korunma amacıyla kullanılan üçgen biçimli motif.
Bereket Motifi: Üreme, çoğalma ve bolluk düşüncesini yansıtan motif.
Su Yolu: Devamlılık ve yaşamı simgeleyen bordür motifi.
Sandık Motifi: Çeyiz, evlilik ve aile düzeniyle ilişkilendirilen motif.
Yıldız Motifi: Gök, yön, talih veya koruyucu anlamlarla kullanılan geometrik motif.
Malzeme ve Boya
Doğal Boya: Bitkisel veya kök kaynaklı boyalar; derin tonlar verir.
Sentetik Boya: Kimyasal boyalar; seri üretimde kullanımı yaygındır.
Yün: Sıcaklık, esneklik ve dayanıklılık sağlayan ana dokuma malzemesi.
Pamuk: Çözgü ve atkıda sık kullanılan lif.
İpek: İncelik, parlaklık ve prestij sağlayan değerli dokuma malzemesi.
🪡 Kumaş, Yazmacılık, İşleme ve Oya
Kumaş Dokumacılığı
Kumaş Dokumacılığı: Giyim, döşeme ve örtü amaçlı kumaşların tezgâhta üretilmesi.
Kemha: İpekli, gösterişli ve desenli Osmanlı kumaşı.
Atlas: Parlak yüzeyli ipekli kumaş.
Çatma: Kabartmalı desenli kadife kumaş türü.
Kadife: Yüzeyi havlı, yumuşak ve parlak kumaş.
Kutnu: Özellikle Gaziantep çevresiyle bilinen, ipek ve pamuk karışımlı çizgili kumaş.
Aba: Yünden yapılan kalın dokuma kumaş.
Şal: İnce, desenli veya işlemeli dokuma örtü.
Peşkir: Havlu veya örtü işlevli geleneksel dokuma.
Yazmacılık
Yazma: Bez üzerine kalıp veya fırça ile desen basılarak yapılan örtü veya kumaş.
Yazmacılık: Kumaş üzerine kalıpla veya elle desen basma sanatı.
Kalıp Baskı: Ahşap kalıplarla kumaşa desen aktarma tekniği.
Elvan Baskı: Çok renkli yazma baskısı.
Kar Kalem: Yazmacılıkta siyah kontur veya tek renkli baskı için kullanılan yöntem.
İşleme ve Oya
İşleme: Kumaş üzerine iğne ve iplikle desen oluşturma.
Kanaviçe: Sayılabilir kumaş üzerine çarpı işiyle yapılan işleme.
Hesap İşi: Kumaş iplikleri sayılarak yapılan geleneksel işleme türü.
Tel Kırma: İnce metal telin kumaşa işlenmesiyle yapılan süsleme.
Sim Sırma: Altın veya gümüş renkli metal ipliklerle yapılan gösterişli işleme.
Oya: İğne, tığ, mekik veya boncukla yapılan kenar süslemesi.
İğne Oyası: İğne ve iplikle düğümleme tekniğiyle yapılan ince oya.
Tığ Oyası: Tığ kullanılarak yapılan oya.
Mekik Oyası: Mekik aracıyla yapılan düğümlü oya.
Boncuk Oyası: Boncuklarla yapılan oya türü.
🐄 Deri Sanatları
Deri: İşlenerek dayanıklı malzemeye dönüştürülmüş hayvan derisi.
Tabaklama / Sepileme: Deriyi dayanıklı hâle getiren işlem.
Meşin: İnce ve yumuşak işlenmiş deri.
Sahtiyan: Kaliteli, ince ve parlak deri türü.
Kösele: Kalın ve sert tabanlık deri.
Gön: Kalın ve işlenmiş deri.
Vaketa: Bitkisel tabaklanmış, işlenmeye uygun deri türü.
Saraçlık: At koşum takımı, eyer ve benzeri deri donanımların yapımı.
Semercilik: Yük hayvanlarının sırtına konulan semerlerin yapımı.
Semer: Yük hayvanlarının sırtına konulan deri, keçe veya dokuma destekli taşıma donanımı.
Eyer: Binek hayvanının sırtına konulan oturma takımı.
Çarık: Geleneksel deri ayakkabı.
Yemeni: Deriden yapılan geleneksel ayakkabı türü.
Kırba: Deriden yapılan su kabı.
Dağarcık: Deriden yapılan küçük torba veya azık çantası.
Deri Kakma: Deri yüzeye farklı malzemeleri yerleştirerek bezeme yapma.
Baskı: Kalıp veya aletle deriye desen basma; soğuk veya sıcak baskı biçiminde uygulanabilir.
🌊 Ebru Sanatı
Ebru: Yoğunlaştırılmış su yüzeyinde desen oluşturup kâğıda aktarma sanatı.
Tekne: Ebrunun yapıldığı kap.
Kitre: Suyu yoğunlaştıran kıvam verici madde.
Öd: Boyanın su yüzeyinde açılmasını sağlayan katkı.
Biz: Desen vermek için kullanılan sivri uçlu alet.
Tarak: Dişli alet; paralel ve ritmik desen üretir.
Battal Ebru: Damlaların doğal yayılmasıyla oluşan temel desen.
Gelgit: Sağ-sol veya ileri-geri çekişlerle dalgalı desen oluşturma.
Şal Ebru: Gelgit üzerine ek hareketlerle şal dokusu hissi veren desen.
Taraklı Ebru: Tarakla çizgili düzen oluşturulan ebru türü.
Hatip Ebrusu: Rozet veya çiçekimsi formlu düzenlemelerden oluşan ebru türü.
Çiçekli Ebru: Lale, karanfil ve benzeri çiçek formlu ebru.
Akkase / Akase Ebru: Maskeleme ile yazı veya şekil ve ebrunun birlikte kullanıldığı uygulama.
🧢 Keçe Sanatı
Keçe: Yün liflerinin su, sabun, basınç ve ısı ile kenetlenmesiyle oluşan yüzey. İpucu: Dokuma değil, kenetlenme
Tepme Keçe: Dövme veya yoğurma ile keçeleştirme yöntemi.
Serme / Katlama: Yün tabakalarını yayma ve üst üste getirerek kalınlık ayarlama.
Sabunlama: Liflerin kaynaşmasını hızlandıran aşama.
Kalıp Keçe: Kalıp üzerinde üç boyutlu form verilen keçe.
Aplike: Keçe yüzeye başka keçe parçaları ekleyerek desen oluşturma.
Motifli Keçe: Desenin üretim sırasında liflerin içine gömülü verilmesi.
Kepenek: Çobanların kullandığı, keçeden yapılmış geleneksel üstlük.
Keçe Külah: Başlık yapımında kullanılan geleneksel keçe ürün.
🪨 Taş Sanatı
Taş İşçiliği: Taşın yontma, oyma, kabartma veya kakma yoluyla mimari ve süsleme unsuruna dönüştürülmesi.
Mermer: Mimari süslemede, mezar taşlarında, çeşmelerde ve kitabelerde kullanılan taş türü.
Lületaşı: Eskişehir çevresiyle özdeşleşen, kolay işlenebilir beyaz renkli taş; pipo, takı ve süs eşyası yapımında kullanılır.
Oltu Taşı: Erzurum/Oltu çevresiyle bilinen siyah renkli yarı değerli taş; tespih ve takı yapımında kullanılır.
Kitabe: Yapı, mezar taşı veya anıt üzerinde yer alan yazılı bölüm.
Mezar Taşı: Ölünün kimliğini ve dönem estetiğini yansıtan taş işçiliği ürünü.
Mukarnas: Kademeli ve petek görünüşlü mimari süsleme unsuru.
Taş Kabartma: Taş yüzeyden motifin yükseltilerek verilmesi.
Ajur Taş İşçiliği: Taşın delikli veya geçmeli biçimde işlenmesi.
🎨 Kalem İşi ve Mimari Süsleme
Kalem İşi: Mimari yüzeylere fırça ile yapılan renkli süsleme.
Malakâri: Alçı kabartma üzerine yapılan renkli veya altınlı süsleme.
Alçı Süsleme: Alçının kalıplama, oyma veya kabartma yoluyla mimari yüzeyde kullanılması.
Revzen: Renkli camlı alçı pencere.
Vitray: Renkli cam parçalarıyla oluşturulan pencere veya süsleme.
Nakış: Mimari yüzeylerdeki boyalı süsleme için kullanılan genel terim.
Barok Üslup: Osmanlı geç döneminde görülen hareketli, kıvrımlı ve Avrupa etkili bezeme dili.
Rokoko Üslup: İnce kıvrımlar, çiçekler ve asimetrik bezemelerle belirgin geç dönem süsleme dili.
🧺 Sepetçilik, Hasır ve Örgü Sanatları
Sepetçilik: Kamış, saz, söğüt dalı, bambu ve benzeri doğal malzemelerle sepet ve benzeri ürünler yapma sanatı.
Hasırcılık: Saz, kamış veya bitkisel liflerle hasır, yaygı ve örtü üretimi.
Örücülük: Lif, ip, kamış, dal veya şerit malzemelerin örülerek eşya hâline getirilmesi.
Saz: Hasır ve sepet yapımında kullanılan bitkisel malzeme.
Kamış: Sepet, hasır ve çeşitli örgü ürünlerinde kullanılan doğal malzeme.
🎵 Geleneksel Müzik Aleti Yapımı
Lütiye: Telli çalgı yapan veya onaran usta.
Bağlama Yapımcılığı: Bağlama veya saz üretimi zanaatı.
Tekne: Bağlamanın gövde kısmı.
Sap: Bağlamada perdelerin bulunduğu uzun bölüm.
Perde: Ses aralıklarını belirleyen bağlama bağı.
Davul Yapımcılığı: Kasnak ve deri kullanılarak davul üretimi.
Zurna Yapımcılığı: Ahşap nefesli çalgı olan zurnanın üretimi.
Kaval Yapımcılığı: Ahşap veya kamıştan kaval üretme zanaatı.
