1) Tokat Mevlevihane Vakıf Müzesi (Tokat Mevlevihanesi)
- Nerede? Tokat merkezde, Saat Kulesi’nin hemen arkasındaki Bey Sokağı çevresi.
- Yaptıran / tarih: 1638’de, Sülün Muslu Ağa tarafından (Muslu Ağa Vakfı) yaptırıldığı belirtilir.
- Yapının en ayırt edici tarafı: Anadolu’daki Mevlevihaneler içinde ahşap işçiliği ve estetik kurgusuyla çok öne çıkar; semahane ve iç mekân ahşap detayları ziyaret anlatımında “vurucu” kısımdır.
- Restorasyon / bugünkü kullanım: Restorasyonun 2000–2004 arasında tamamlanıp 2005’te “Tokat Mevlevihane Vakıf Müzesi” adıyla açıldığı bilgisi akademik çalışmalarda net verilir.
2) Gök Medrese (Pervane)
- Nerede? Gaziosmanpaşa Bulvarı üzerinde; Taşhan’a yakın.
- Yaptıran / tarih: 1277, Selçuklu devlet adamı Muineddin Süleyman Pervane; kitabesi bulunmadığı özellikle vurgulanır.
- Plan–mimari: 2 katlı, 2 eyvanlı, ortası açık avlulu ve revaklı medrese planı; taş mimari içinde çini ve alçı süsleme öğeleriyle anlatılır.
- Yakın dönem kullanımı: Uzun yıllar müze olarak kullanıldığı belirtilir.
3) Taşhan (Voyvoda Hanı)
- Nerede? Tokat merkezde, Gazi Osman Paşa Bulvarı üzerinde.
- Tarih: Kitabesi yok; bu yüzden kesin yıl verilemez. Genel kabul 17. yüzyılın ilk yarısıdır.
- Yapı tipi: Tokat’ın en güçlü şehir hanı örneklerinden; dikdörtgen planlı, açık avlulu, iki katlı.
- Somut detay: Zemin katta avlu çevresinde 43 oda bulunduğu; bazı cephelerde odaların önünde revak düzeni olduğu belirtilir.
- Tarihî not: 1939 depreminde ağır hasar gördüğü ve esaslı onarım geçirdiği kaydedilir.
4) Ballıca Mağarası (Pazar – Ballıca)
- Nerede? Tokat’ın Pazar ilçesi (Ballıca çevresi).
- Öne çıkan özellik: Gezilebilen bölümünün 94 m yüksekliğe ulaştığı ve mağaranın en karakteristik unsurunun “soğan sarkıt” oluşumları olduğu vurgulanır.
