• Adyton (Adytum): Tapınakta herkesin giremediği, en kutsal/erişimi kısıtlı iç bölüm.
• Agora: Antik Yunan kentlerinde politik, dinî ve ticari faaliyetlerin gerçekleştirildiği; halkın toplandığı açık meydan ve pazar yeridir.
• Akropolis (Akropol): Kentin en yüksek ve güvenli noktasında kurulan, içinde tapınakların ve yönetim binalarının bulunduğu, etrafı surlarla çevrili “yukarı şehir”.
• Amfitiyatro: Oval/daire planlı gösteri yapısı; gladyatör, hayvan dövüşleri vb. etkinlikler için.
• Apsis: Kilise veya bazilika gibi yapılarda genellikle doğu uçta yer alan, dışa taşkın ve çoğunlukla yarım daire biçimli kutsal bölüm.
• Aquadukt (Su Kemeri): Suyun arazi eğimlerini aşarak uzak mesafelerden kente ulaştırılmasını sağlayan kemerli su yolu yapılarıdır.
• Asklepieion: Asklepios’a adanmış şifa kutsal alanı; tedavi–ritüel–konaklama birimlerinin birlikte görülebildiği kompleks.
• Asty: Kent-devletinin surlar içindeki merkezi yerleşim alanı; kentin çekirdek kısmı.
• Balneum: Daha küçük ölçekli hamam (Thermae’ye göre daha sınırlı kompleks).
• Bazilika: Roma döneminde mahkeme, resmî görüşmeler ve ticari işlemler için kullanılan; uzunlamasına dikdörtgen planlı ve iç mekânı neflere ayrılmış anıtsal kamu binası.
• Bema: Özellikle bazilika/kilise gibi yapılarda konuşmacı–dinî görevliler için yükseltilmiş platform.
• Bouleuterion: Antik kentlerde şehir meclisinin (Boule) toplandığı, genellikle basamaklı oturma sıralarına sahip meclis binası.
• Caldarium: Hamamın sıcak bölümü.
• Cardo: Roma kentlerinde ana kuzey–güney caddesi.
• Castellum Aquae: Aquaduktla gelen suyun toplandığı ve şebekeye dağıtıldığı su dağıtım haznesi/kulesi.
• Cella (Naos): Tapınakta tanrı heykelinin bulunduğu en kutsal iç mekân.
• Cisterna (Sarnıç): Suyun depolandığı yer altı/yer üstü su haznesi.
• Cloaca: Atık su/kanalizasyon hattı (ana drenaj sistemi).
• Columbarium: Yakma gömüde kapların (urne) yerleştirildiği nişli mezar yapısı.
• Curia: Roma kentlerinde yerel meclis/senato toplantı binası (bazı kentlerde bouleuterion işlevine yakın).
• Decumanus: Roma kentlerinde ana doğu–batı caddesi.
• Diazoma: Tiyatroda oturma sıralarını yatayda bölen dolaşım bandı/koridor.
• Domus: Varlıklı ailelerin tek konutlu Roma evi.
• Dromos: Özellikle mezar yapılarına veya yeraltı birimlerine girişi sağlayan dar ve uzun koridor/yol.
• Embolos: Sütunlu, dükkânlı ana cadde türü; özellikle yamaçlı kent dokusunda “ana aks” olarak geçer.
• Ephebion: Gymnasion içinde gençlere (ephebe) ayrılan eğitim/çalışma mekânı.
• Forum: Roma kentlerinde kamusal merkez meydan; idari, ticari ve dinsel işlevlerin toplandığı alan (Agora ile benzer ama Roma vurguludur).
• Frigidarium: Hamamın soğuk bölümü.
• Gymnasion: Antik Yunan’da gençlerin hem bedensel hem de düşünsel eğitim aldıkları eğitim ve spor merkezi.
• Heroon: Öldükten sonra kahramanlaştırılan kişiler veya kentin efsanevi kurucuları adına inşa edilen anıtsal mezar ve kutsal alan.
• Hippodamos Planı (Izgara Plan): Sokakların/caddelerin birbirini dik açıyla kestiği, kentsel alanın dikdörtgen bloklara ayrıldığı düzenli şehir planı.
• Hippodrom: At arabası yarışları için uzun U planlı yarış alanı (Roma/Geç Antik dönemde yaygın).
• Impluvium: Domus atriumunda yağmur suyunu toplamak için oluşturulan havuz.
• Insula: Çok katlı apartman/konut bloğu (Roma kentlerinde yaygın).
• Kastron: Savunma amacıyla inşa edilen kale veya müstahkem kasaba yerleşimi (özellikle Geç Antik–Bizans dönemlerinde sık).
• Khora: Bir kent-devletinin surlar dışında kalan, tarım yapılan ve köylerin bulunduğu kırsal toprakları.
• Lahit (Sarcophagus): Taş tabut; kapaklı/figürlü bezemeli örnekleri yaygındır.
• Latrina: Antik kentlerde halkın ortaklaşa kullandığı umumi tuvalet yapıları.
• Macellum: Düzenli planlı gıda pazarı (et–balık vb. satışların yoğun olduğu pazar).
• Mausoleion: Önemli yöneticiler için inşa edilen görkemli anıt mezar tipi.
• Mithraeum: Mithras kültüne ait, çoğunlukla yer altı/kapalı tapınak mekânı.
• Naos (Cella): Tapınağın kutsal iç odası (tanrı heykelinin bulunduğu bölüm).
• Nekropolis (Nekropol): Kent surlarının dışında yer alan mezarlık alanı; “ölüler şehri”.
• Nymphaion (Nympheum): Kentlerin ihtişamını yansıtmak amacıyla heykellerle süslenmiş anıtsal çeşme binaları.
• Odeion: Müzik dinletilerinin yapıldığı veya meclis toplantılarının düzenlendiği, tiyatro biçimli küçük (çoğunlukla üstü kapalı) yapı.
• Opisthodomos: Tapınağın arka odası/arka bölüm (bazı tapınaklarda depo–hazine işlevi).
• Orchestra: Tiyatroda sahne önündeki dairesel/yarım dairesel alan (koro alanı).
• Palaistra: Gençlerin bedensel eğitim aldığı, genellikle gymnasionlar bünyesindeki açık spor alanı.
• Parodos: Tiyatroda orchestra’ya yanlardan giriş sağlayan geçitler.
• Peribolos: Kutsal alanı çevreleyen sınır/çevre duvarı (Temenos ile yakın anlamlı kullanılır).
• Peristyl (Peristyle): Sütunlarla çevrili iç avlu (konut veya kamusal yapılarda).
• Peripteros: Tapınağın çevresinin tek sıra sütunla dolaştığı tapınak tipi.
• Porticus: Kamu yapıları/caddeler boyunca uzanan sütunlu revak–galeri (Stoa’nın Roma karşılığı gibi düşünülebilir).
• Pronaos: Tapınağın girişinde, naos/cella önündeki bölüm (ön oda).
• Propylon: Kutsal bir alana veya akropolise girişi sağlayan anıtsal kapı yapısı.
• Proskenion: Antik tiyatroda sahne önü mimari düzeni (özellikle Hellenistik–Roma dönemlerinde).
• Prytaneion: Kent meclisi icra komisyonunun toplandığı, kentin kutsal ateşinin yandığı ve resmî konukların ağırlandığı kamu binası.
• Skene: Tiyatro sahne binası; dekor ve kulis işlevleri.
• Stadion (Stadyum): Atletizm yarışlarının ve çeşitli spor karşılaşmalarının yapıldığı, U biçimli oturma sıralarıyla çevrili geniş alan.
• Stoa: Halkın güneşten ve yağmurdan korunması için inşa edilmiş, önü sütunlu galeriler; çoğu kez dükkânları da barındıran pazar yapılarıdır.
• Stylobat: Tapınakta sütunların oturduğu sürekli kaide/platform.
• Taberna: Cadde üzerinde dükkân/atölye birimi.
• Tepidarium: Hamamın ılık bölümü.
• Temenos: Bir veya birkaç tapınağı içine alan, tanrıya ayrılmış kutsal alanın sınırlarını belirleyen çevre duvarı veya alanın kendisi.
• Thermae: Büyük ölçekli Roma hamam kompleksi (çok işlevli sosyal yapı).
• Tiyatro: Dramatik gösteriler ve toplantılar için bir yamaç üzerine inşa edilmiş, basamaklı oturma sıraları ve sahne binasından oluşan yapı.
• Tholos: Dairesel planlı yapı (tapınak/heroön/çeşitli kutsal işlevlerle görülebilir).
• Tümülüs: Toprak/taş yığma tepe mezar; altında mezar odası bulunur.
• Via: Roma kentlerinde cadde/yol terimi (ana–tali yol ayrımlarıyla birlikte geçer).
• Vomitorium: Tiyatro/amfitiyatro/stadyumlarda seyirci giriş–çıkışını sağlayan koridor ağı.
• Zafer Takı: Bir zaferi kutlamak veya kenti/onur kişisini yüceltmek amacıyla inşa edilen heykelli ve kabartmalı anıtsal kapı.
Antik Kent Terimleri Sözlüğü – Karıştırılan Bilgiler
A
Adyton (Adytum): Tapınakta herkesin giremediği en kutsal bölüm.
Nerede olur? Tapınağın naos/cella iç kısmında, çoğu zaman arka bölümde.
Karışan/Not: Naos/Cella ile karışır; adyton daha kısıtlı erişim vurgusudur.
Agora: Yunan kentinde kamusal merkez; siyaset–ticaret–toplanma alanı.
Nerede olur? Kentin “alt şehir” merkezinde; çevresinde stoa, dükkân, tapınak ve resmi yapılar.
Karışan/Not: Forum (Roma). Agora “Yunan”, forum “Roma” vurgulu.
Akropolis (Akropol): Kentin yüksek, güvenli “yukarı şehir” bölgesi.
Nerede olur? En yüksek tepe/sırt; sur, tapınak, yönetim ve kutsal alanlar.
Karışan/Not: Asty ile birlikte anılır: Asty = çekirdek yerleşim, Akropolis = yüksek kutsal/korunaklı alan.
Amfitiyatro: Oval/yuvarlak planlı gösteri yapısı (gladyatör–hayvan).
Nerede olur? Çoğunlukla kent dışında/kenarında, düz alanda.
Karışan/Not: Tiyatro (yarım daire + sahne; drama), amfitiyatro (tam/oval + arena).
Apsis: Kilise/bazilikada yarım daire çıkıntılı kutsal bölüm.
Nerede olur? Genellikle doğu uçta (kilise yönlenmesinde tipik).
Karışan/Not: Bema ile birlikte anılır; apsis mekân, bema platformdur.
Aquadukt (Su Kemeri): Uzak kaynaktan su taşıyan kemerli su yolu.
Nerede olur? Kent dışından başlayıp kente yaklaşan hat üzerinde; vadilerde kemerlerle.
Karışan/Not: Castellum aquae suyu dağıtır, aquadukt suyu getirir.
Asklepieion: Şifa kutsal alanı (tedavi + ritüel).
Nerede olur? Kent kenarı/sağlıklı iklimli alan; içinde tapınak, portiko, konaklama vb.
Karışan/Not: Temenos genel kutsal alan; asklepieion özel işlevli şifa merkezi.
Asty: Sur içindeki ana yerleşim çekirdeği.
Nerede olur? Kentin “gündelik yaşam” dokusunda; konutlar, sokak ağı.
Karışan/Not: Khora sur dışı kırsal alan; asty sur içi.
B
Balneum: Küçük ölçekli hamam.
Nerede olur? Mahalle ölçeğinde, kentin farklı noktalarında.
Karışan/Not: Thermae = büyük, çok işlevli “dev hamam kompleksi”.
Bazilika: Roma’da mahkeme/ticaret gibi işlevli büyük kamu binası.
Nerede olur? Forum/agora çevresinde; kent merkezinde.
Karışan/Not: “Kilise bazilikası” ile karışmasın: burada Roma sivil bazilikası.
Bema: Konuşmacı/din görevlisi için yükseltilmiş platform.
Nerede olur? Bazilika/kilise içinde; apsise yakın odak noktada.
Karışan/Not: Apsis mekân; bema “yüksek kürsü/platform”.
Bouleuterion: Kent meclisi binası (boule).
Nerede olur? Agora yakınında; basamaklı oturma düzeniyle.
Karışan/Not: Odeion ile karışır; odeion daha çok müzik/etkinlik, bouleuterion meclis.
C
Caldarium: Hamamın sıcak bölümü.
Nerede olur? Hamamın ısıtma sistemine en yakın sıcak mekân.
Karışan/Not: Tepidarium (ılık), Frigidarium (soğuk).
Cardo: Roma kentinde ana kuzey–güney aksı.
Nerede olur? Kent merkezinden geçen ana cadde.
Karışan/Not: Decumanus doğu–batı ana aks.
Castellum Aquae: Su dağıtım haznesi/kulesi.
Nerede olur? Aquaduktun kente girişinde veya merkezde dağıtım noktasında.
Karışan/Not: Cisterna suyu depolar; castellum suyu dağıtır.
Cella (Naos): Tapınağın kutsal iç odası.
Nerede olur? Tapınak ana kütlesinin içinde.
Karışan/Not: Adyton cella içinde “daha gizli/kısıtlı” bölüm olabilir.
Cisterna (Sarnıç): Su deposu.
Nerede olur? Akropolis, konut alanları veya kamu yapıları yakınında; çoğu zaman yer altında.
Karışan/Not: Aquadukt su taşır; cisterna su saklar.
Cloaca: Kanalizasyon/atık su hattı.
Nerede olur? Cadde altlarında, eğime bağlı ana drenaj hattında.
Karışan/Not: Su yapılarıyla karışmasın; bu “atıksu” sistemi.
Columbarium: Urne nişli mezar yapısı (yakma gömü).
Nerede olur? Nekropolis alanında.
Karışan/Not: Nekropolis genel mezarlık bölgesi; columbarium özel bir mezar tipi.
Curia: Roma yerel meclis/senato toplantı binası.
Nerede olur? Forum çevresinde.
Karışan/Not: Bouleuterion Yunan meclisi; curia Roma meclis binası.
D
Decumanus: Roma kentinde ana doğu–batı aksı.
Nerede olur? Kent merkezinden geçen ana cadde.
Karışan/Not: Cardo kuzey–güney aks.
Diazoma: Tiyatroda oturma sıralarını yatayda bölen dolaşım bandı.
Nerede olur? Cavea içinde, orta seviyede.
Karışan/Not: Vomitorium giriş-çıkış koridor ağı; diazoma “yatay geçiş”.
Domus: Varlıklı Roma evi.
Nerede olur? Kent içi konut adalarında; iyi lokasyonlarda.
Karışan/Not: Insula apartman bloğu; domus tek aile konutu.
Dromos: Mezar/yeraltı birimine giriş koridoru.
Nerede olur? Nekropolis içinde; mezar odasına bağlanan uzun geçit.
Karışan/Not: Parodos tiyatro yan geçidi; dromos mezar geçididir.
E
Embolos: Sütunlu ana cadde (çoğu yerde dükkânlı ticari aks).
Nerede olur? Kentin ana dolaşım hattında; merkezle bağlantılı.
Karışan/Not: Porticus/Stoa yaya revakı; embolos “cadde” vurgulu.
Ephebion: Gymnasion’da gençlere ayrılan eğitim/çalışma alanı.
Nerede olur? Gymnasion kompleksi içinde.
Karışan/Not: Palaistra açık spor alanı; ephebion daha “eğitim mekânı”.
F
Forum: Roma kentinde kamusal merkez meydan.
Nerede olur? Kent merkezinde; curia, bazilika, tapınak vb. çevresinde.
Karışan/Not: Agora (Yunan). Forum daha “Roma idaresi” ile anılır.
Frigidarium: Hamamın soğuk bölümü.
Nerede olur? Hamam planında soğuk su/serin mekân bölümünde.
Karışan/Not: Caldarium sıcak, Tepidarium ılık.
G
Gymnasion: Bedensel + düşünsel eğitim merkezi.
Nerede olur? Kentte geniş alan; çoğu zaman kent kenarı/uygun düzlüklere.
Karışan/Not: Palaistra gymnasionun parçası olabilir (güreş/beden eğitimi).
H
Heroon: Kahraman/kurucu adına anıt mezar-kutsal alan.
Nerede olur? Kent içinde önemli konumda ya da kutsal alan yakınında.
Karışan/Not: Mausoleion yönetici anıt mezarı; heroon “kahraman/kent kurucusu” vurgulu.
Hippodamos Planı: Izgara plan; dik açılı sokak-cadde sistemi.
Nerede olur? Hellenistik–Roma dönemi planlı kentlerde (özellikle yeni kurulanlarda).
Karışan/Not: Organik sokak dokusuna karşı “düzenli plan” vurgusu.
Hippodrom: At arabası yarış alanı.
Nerede olur? Geniş düz alanda; kent dışında/kenarında sık.
Karışan/Not: Stadion atletizm; hippodrom araba/at yarışları.
I
Impluvium: Domus atriumunda yağmur suyu toplama havuzu.
Nerede olur? Atriumun merkezinde.
Karışan/Not: Cisterna büyük depo; impluvium daha “ev içi toplama elemanı”.
Insula: Çok katlı apartman/konut bloğu.
Nerede olur? Yoğun konut bölgelerinde.
Karışan/Not: Domus müstakil/tek aile evi.
K
Kastron: Kale/korunaklı müstahkem yerleşim.
Nerede olur? Stratejik tepe/geçit kontrol noktalarında.
Karışan/Not: Castrum Roma askeri kampı; kastron daha “kale/Hisar” mantığı.
Khora: Kentin sur dışı kırsalı (tarım + köyler).
Nerede olur? Asty’nin (sur içi) çevresinde geniş hinterland.
Karışan/Not: Asty sur içi çekirdek; khora sur dışı.
L
Lahit (Sarcophagus): Taş tabut (anıt mezar öğesi).
Nerede olur? Nekropolis alanında; bazen anıt mezar yapıları içinde.
Karışan/Not: Tümülüs yığma tepe mezar; lahit “tabut tipi”.
Latrina: Ortak kullanım umumi tuvalet.
Nerede olur? Agora/forum, hamam, stadyum gibi yoğun alanların yakınında.
Karışan/Not: Ev içi tuvaletten farklı; “kamusal latrina” vurgusu.
M
Macellum: Düzenli planlı gıda pazarı (et-balık vb.).
Nerede olur? Forum/agora yakınında, ticari çekirdekte.
Karışan/Not: Agora/Forum genel merkez; macellum “özel pazar yapısı”.
Mausoleion: Görkemli anıt mezar (yönetici vb.).
Nerede olur? Nekropolis içinde veya kentin prestijli bir noktasında (örneğe göre).
Karışan/Not: Heroon (kahraman/kurucu), mausoleion (yönetici/anıt mezar tipi).
Mithraeum: Mithras kült mekânı (kapalı/yeraltı).
Nerede olur? Kent içinde gizli/yarı gizli mekânlarda, bazen yer altında.
Karışan/Not: Genel tapınak gibi açık anıtsal değil; daha “kült mekân” karakteri.
N
Naos (Cella): Tapınağın en kutsal iç odası.
Nerede olur? Tapınak ana kütlesi içinde.
Karışan/Not: Pronaos giriş önü; naos iç oda.
Nekropolis: Kent dışı mezarlık alanı.
Nerede olur? Surların dışında, ana yollar boyunca yaygın.
Karışan/Not: Mezar tipleri (lahit, tümülüs, columbarium) nekropolün içinde yer alır.
Nymphaion: Anıtsal, heykelli kent çeşmesi.
Nerede olur? Ana cadde/embolus üzerinde, agora/forum yakınında “gösteriş” noktalarında.
Karışan/Not: Basit çeşme değil; “anıtsal cepheli” vurgulu.
O
Odeion: Küçük, çoğu zaman üstü kapalı tiyatro biçimli yapı; müzik/konuşma.
Nerede olur? Kent merkezine yakın; meclis/toplantı için de kullanılabilir.
Karışan/Not: Bouleuterion meclis binası; odeion “müzik/etkinlik” ağırlıklı.
Opisthodomos: Tapınak arka odası/arka bölüm.
Nerede olur? Naosun arka tarafında.
Karışan/Not: Pronaos ön; opisthodomos arka.
Orchestra: Tiyatroda sahne önü dairesel alan.
Nerede olur? Cavea ile skene arasında.
Karışan/Not: “Sahne” ile karışmasın; sahne binası skene.
P
Palaistra: Gymnasion içindeki açık spor alanı (güreş vb.).
Nerede olur? Gymnasion kompleksinde, avlu düzeninde.
Karışan/Not: Gymnasion “kompleks”; palaistra “açık eğitim avlusu”.
Parodos: Tiyatroda yan giriş geçitleri.
Nerede olur? Orchestra’nın iki yanında.
Karışan/Not: Dromos mezar geçidi; parodos tiyatro geçidi.
Peribolos: Kutsal alanı çevreleyen sınır duvarı/çevreleme.
Nerede olur? Temenos sınırında.
Karışan/Not: Temenos alanın kendisi/ilkesi; peribolos “duvar/çevre elemanı”.
Peristyl: Sütunlu iç avlu (ev/kamu).
Nerede olur? Domus içinde veya büyük kamu komplekslerinde.
Karışan/Not: Atrium giriş avlusu; peristyl çoğu zaman “iç bahçe” karakterli.
Peripteros: Çevresi tek sıra sütunla dolaşan tapınak tipi.
Nerede olur? Tapınak mimarisinde plan tipidir (yapının kendisi).
Karışan/Not: Plan tipi terim; “yapı bölümü” değil.
Porticus: Sütunlu revak/galeri (yürüme alanı).
Nerede olur? Cadde boyunca, forum/agora çevresinde, hamam/kompleks kenarında.
Karışan/Not: Stoa (Yunan) – Porticus (Roma) benzer mantık.
Pronaos: Tapınak girişinde, naos önündeki bölüm.
Nerede olur? Tapınak cephesinde (ön).
Karışan/Not: Naos iç oda; pronaos “ön oda”.
Propylon: Kutsal alana/akropolise anıtsal giriş kapısı.
Nerede olur? Akropolis/temenos girişinde.
Karışan/Not: Zafer takı da anıtsal kapı gibi görünür ama propylon “kutsal alan girişi”dir.
Proskenion: Tiyatroda sahne önü mimari düzen.
Nerede olur? Skene’nin önünde, seyirciye bakan kısımda.
Karışan/Not: Skene sahne binası; proskenion sahne önü.
Prytaneion: Kentin kutsal ateşinin yandığı, resmî konukların ağırlandığı kamu binası.
Nerede olur? Agora çevresinde; kentin “resmî odak” yapılarından.
Karışan/Not: Bouleuterion meclis toplantısı; prytaneion “icra + kutsal ocak/konuk” vurgulu.
S
Skene: Tiyatro sahne binası (kulis/dekor).
Nerede olur? Tiyatroda orchestra’nın karşısında.
Karışan/Not: Cavea oturma; skene sahne binası.
Stadion: Atletizm ve spor karşılaşmaları alanı.
Nerede olur? Kent dışında/kenarında geniş düz alanda; bazen kutsal alan bağlantılı.
Karışan/Not: Hippodrom at arabası; stadion atletizm.
Stoa: Sütunlu galeri; yürüyüş + dükkân işlevleri olabilir.
Nerede olur? Agora çevresinde veya ana cadde boyunca.
Karışan/Not: Porticus Roma karşılığı.
Stylobat: Tapınakta sütunların oturduğu platform/kaide.
Nerede olur? Tapınak tabanında, sütun dizisinin altında.
Karışan/Not: “Temel” gibi düşünülür ama özellikle sütun oturma hattını ifade eder.
T
Taberna: Cadde üzerinde dükkân/atölye birimi.
Nerede olur? Sütunlu caddeler, forum/agora çevresi, portiko altları.
Karışan/Not: “Stoa dükkânları” ile sık birlikte görülür.
Tepidarium: Hamamın ılık bölümü.
Nerede olur? Frigidarium ile caldarium arasında geçiş mekânı.
Karışan/Not: Isı sıralaması: frigidarium (soğuk) → tepidarium (ılık) → caldarium (sıcak).
Temenos: Tanrıya ayrılmış kutsal alan (sınırları belirli).
Nerede olur? Tapınak(lar) çevresinde kutsal alan bütünü.
Karışan/Not: Peribolos temenosun sınır duvarı/çevrelemesidir.
Thermae: Büyük ölçekli Roma hamam kompleksi (sosyal merkez).
Nerede olur? Kent içinde geniş alan; su temini ve altyapı avantajı olan yerde.
Karışan/Not: Balneum küçük hamam; thermae dev kompleks.
Tiyatro: Yamaçta, yarım daire planlı oturma (cavea) + sahne (skene).
Nerede olur? Doğal yamaca yaslı; kentle görsel ilişki kuran noktada.
Karışan/Not: Amfitiyatro oval ve arena merkezli.
Tholos: Dairesel planlı yapı (kutsal/özel işlevli olabilir).
Nerede olur? Kutsal alan içinde veya özel anıt yapı olarak.
Karışan/Not: “Tapınak”la karışır; tholos plan tipidir (daire).
Tümülüs: Yığma tepe mezar.
Nerede olur? Nekropolis ya da kırsal alanda; genelde görünür tepeler.
Karışan/Not: Lahit tabut tipi; tümülüs “yığma anıt mezar formu”.
V
Via: Roma’da yol/cadde terimi.
Nerede olur? Kent içi–kent dışı tüm yol ağında.
Karışan/Not: Cardo/Decumanus “ana aks” isimleridir; via genel “yol”.
Vomitorium: Seyirci giriş–çıkış koridor sistemi.
Nerede olur? Tiyatro/amfitiyatro/stadyum oturma kütlesi içinde.
Karışan/Not: Diazoma yatay dolaşım; vomitorium “giriş-çıkış ağı”.
Z
Zafer Takı: Zaferi/onuru simgeleyen anıtsal kapı.
Nerede olur? Ana cadde üzerinde, şehir girişinde veya önemli aks üzerinde.
Karışan/Not: Propylon kutsal alan/akropolis girişi; zafer takı “anma/propaganda” karakterli.
