Diyarbakır

Güzergâh: Diyarbakır Arkeoloji Müzesi – Atatürk Evi Müzesi – Diyarbakır Kalesi (Keçi Burcu) ve Surlar, Mardin Kapı – Hevsel Bahçeleri (UNESCO) – On Gözlü Köprü (Dicle Köprüsü) – Dört Ayaklı Minare – Surp...

Hazırlayan:
Turgay Yıldız
Ara 19, 2025

Güzergâh: Diyarbakır Arkeoloji Müzesi – Atatürk Evi Müzesi – Diyarbakır Kalesi (Keçi Burcu) ve Surlar, Mardin Kapı – Hevsel Bahçeleri (UNESCO) – On Gözlü Köprü (Dicle Köprüsü) – Dört Ayaklı Minare – Surp Giragos Ermeni Kilisesi – Keldani Katolik Kilisesi – Diyarbakır Ulu Cami – Ziya Gökalp Müzesi – Cahit Sıtkı Tarancı Evi – Hasanpaşa Hanı – Diyarbakır İçkale

⸻

1️⃣ Diyarbakır Arkeoloji Müzesi (İçkale Müze Kompleksi)

Konum: Diyarbakır Sur ilçesi, İçkale Müze Yerleşkesi.
Tarihçe: İlk müze 1934’te Zinciriye Medresesi’nde; bugün İçkale’deki yeni bina (2015 proje).
Kapsam: Paleolitik’ten Osmanlı’ya, 36 bini aşkın eser.
Düzen: “Arkeoloji 1 (kronolojik)” ve “Arkeoloji 2 (tematik)”.

👉 Sınav kavramları: İçkale Müze Kompleksi, 1934, Sur–İçkale.

⸻

2️⃣ Atatürk Evi Müzesi (Diyarbakır Atatürk Müzesi)

Konum: İçkale, Cevatpaşa Mah. İçkale Sokak.
Tarihçe: 1917’de Mustafa Kemal Paşa’nın 2. Ordu Komutanı iken karargâh olarak kullandığı bina.
Malzeme: Alt kat bazalt, üst kat obsidiyen.

👉 Sınav kavramları: 1917 karargâh, bazalt + obsidiyen, İçkale.

⸻

3️⃣ Diyarbakır Kalesi, Surları ve Mardin Kapı – Keçi Burcu

Konum: Sur ilçesi; İçkale + dış surlar.
Savunma sistemi: Yaklaşık 5 km, 82 burç.
UNESCO: 2015’te “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” olarak Dünya Mirası.
Kapılar: Dağ Kapı, Urfa Kapı, Mardin Kapı, Yeni Kapı.
Program odağı: Mardin Kapı ve Keçi Burcu.

👉 Sınav kavramları: UNESCO 2015, 4 ana kapı, Keçi Burcu (Mardin Kapı yakınında).

⸻

4️⃣ Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı (UNESCO)

Konum: Diyarbakır surlarının altından Dicle Nehri kıyısına uzanan, yaklaşık 700 hektarlık verimli bahçe kuşağı.
UNESCO statüsü: 2015’te “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” adıyla Dünya Miras Listesi.
Tarihi işlev: Antik çağlardan beri kentin sebze–meyve ve su kaynağı; sur içinin gıda deposu niteliği.

👉 Sınav kavramları: Hevsel Bahçeleri = surlar ile Dicle arasında UNESCO kültürel peyzaj, ortak dosya (2015).

⸻

5️⃣ Diyarbakır On Gözlü Köprü (Dicle Köprüsü)

Konum: Dicle Nehri üzerinde; kent merkezinin güneyinde, Mardin Kapı’nın ~3 km dışında.
Diğer adları: Dicle Köprüsü, On Gözlü Köprü, Silvan Köprüsü.
Tarihçe: 11. yy, Mervânîler dönemi (1065 civarı).
Mimari: Bazalt taş, 10 kemer, yaklaşık 178 m uzunluk; 5–6 m genişlik.
Günümüzde: Araç trafiğine kapalı, yaya + turistik kullanım.

👉 Sınav kavramları: 11. yy Mervânî, 10 kemerli bazalt köprü, Dicle üzerinde.

⸻

6️⃣ Dört Ayaklı Minare (Şeyh Mutahhar Camii)

Konum: Sur / Suriçi, Şeyh Mutahhar Camii.
Özellik: Minare dört taş ayak üzerine oturur; Anadolu’da tek örnek kabul edilir.
Malzeme: Siyah bazalt.

👉 Sınav kavramları: Tek örnek, Sur/Suriçi, bazalt.

⸻

7️⃣ Surp Giragos Ermeni Ortodoks Kilisesi

Konum: Sur / Suriçi.
Tarihçe: 16. yy (1515–1518) köken; 1883 yeniden inşa (1880 yangını sonrası).
Önem: Ortadoğu’nun en büyük Ermeni kiliselerinden; beş nefli plan.

👉 Sınav kavramları: 16. yy köken, beş nef, büyük kilise.

⸻

8️⃣ Keldani Katolik Kilisesi (Mar Petyun)

Konum: Sur, Özdemir Mahallesi.
Tarihçe: 17. yy kabul edilir.
Özellik: Bazalt taş, avlulu plan.

👉 Sınav kavramları: Mar Petyun, 17. yy, çok kültürlü yapı.

⸻

9️⃣ Diyarbakır Ulu Cami

Konum: Sur, Ulu Cami Meydanı; Hasanpaşa Hanı karşısı.
Köken: Mar Toma Kilisesi’nin 639’da camiye çevrilmesiyle ilişkilendirilir.
Ün: “5. Harem-i Şerif”.
Katman: Artuklu–Selçuklu–Osmanlı izleri.

👉 Sınav kavramları: 5. Harem-i Şerif, 639, çok katmanlı.

⸻

🔟 Ziya Gökalp Müzesi