Turist rehberliği mesleği, sadece kitaplardan öğrenilecek bir alan değil; sahada, taşın, toprağın, kokunun ve sesin içinde öğrenilen bir yaşam biçimi. Bu nedenle uygulama eğitim gezileri, hem öğrenciler hem de rehber adayları için adeta “gezici sınıf” niteliğinde.
Bu yazıda, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi iş birliğiyle düzenlenen uygulama gezisinin güzergâhını temel alarak özetliyorum.
Hazırladığım Google Haritalar çalışmasında da bu durakların tamamı işaretli; böylece hem öğrenciler hem de rehber adayları için kapsamlı bir uygulama atlası ortaya çıkıyor. 🗺️
🏜️ İç Anadolu Rotası
İç Anadolu ayağı, hem Cumhuriyet tarihinin hem de Anadolu uygarlıklarının merkezlerini kapsayan yoğun bir laboratuvar gibi.
Ankara – Başlangıç Noktası
- Anıtkabir, I. ve II. Meclis binaları (Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Müze binaları)
- Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara Kalesi
- Ahi Şerafettin (Aslanhane) Camii (UNESCO adaylık süreci bağlamında önemli)
- Ankara Vakıf Eserleri ve Etnografya müzeleri
Ankara – Sivas Hattı
- Hacı Bayram Veli Camii, Augustus Tapınağı, Roma Hamamı
- Sivas’ta Gök Medrese Vakıf Müzesi, Atatürk ve Kongre Müzesi, Çifte Minareli, Buruciye ve Şifaiye medreseleri
Kayseri – Kapadokya Geçişi
- Kayseri’de Döner Kümbet, Hunat Hatun Külliyesi, Gürgüpoğlu Konağı Etnografya Müzesi, Selçuklu Uygarlığı Müzesi
- Ardından Kapadokya: Uçhisar, Güvercinlik, Avanos, Devrent Vadisi gibi klasik sahalar
Kapadokya – Aksaray ve Konya
- Göreme Milli Parkı ve Kapadokya (UNESCO), Göreme Açık Hava Müzesi
- Zelve–Paşabağları, Derinkuyu veya Kaymaklı Yeraltı Şehirleri
- Ihlara Vadisi, Çatalhöyük Neolitik Alanı (UNESCO), Mevlâna Müzesi, Karatay ve İnce Minare müzeleri
Eskişehir – Gordion – Bursa’ya Geçiş
- Gordion (UNESCO), Gordion Müzesi ve örenyeri
- Sivrihisar Ulu Camii (UNESCO listesine önerilen erken İslami ahşap direkli camilerden)
- Eskişehir Odunpazarı evleri, Eti Arkeoloji Müzesi
Bu hat, İç Anadolu’nun “Neolitik’ten Selçuklu’ya, oradan Cumhuriyet’e” uzanan büyük kronolojisini sahada okumayı sağlıyor.
🌆 Marmara Rotası
Marmara bölümü, Osmanlı’nın doğuşunu ve imparatorluk başkentlerinin katmanlı yapısını gösteren bir açık hava arşivi.
Bursa ve Cumalıkızık
- Osman Gazi ve Orhan Gazi türbeleri
- Cumalıkızık: “Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” temasıyla UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan köy
- Ulu Cami, Koza Han, Yeşil Camii ve türbeler, Türk İslam Eserleri Müzesi
İznik – İstanbul’a Giriş
- İznik surları, Nilüfer Hatun İmareti (Türk İslam Eserleri Müzesi), İznik Ayasofya Camii
- İstanbul’da Topkapı Sarayı (Harem hariç) ve Kapalıçarşı
İstanbul’un Tarihi Alanları (UNESCO)
- Sultanahmet Camii ve Hipodrom (Alman Çeşmesi, Dikilitaş, Yılanlı Sütun vb.)
- Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Yerebatan Sarnıcı, Ayasofya Camii
- İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Boğaz turu
Kariye – Süleymaniye – Fener–Balat – Eyüp
- Kariye Camii (eski Khora Kilisesi), Süleymaniye Külliyesi
- Fener–Balat sokak dokusu, Eyüp Sultan Camii
Edirne ve Gelibolu
- Selimiye Camii ve Külliyesi (UNESCO), Selimiye Vakıf Müzesi, Türk İslam Eserleri Müzesi
- Mimar Sinan’ın Edirne siluetindeki izleri
- Gelibolu Yarımadası: şehitlikler, anıtlar, Conkbayırı, 57. Alay, Kilitbahir ve tabyalar
Bu rota, rehber adayına hem klasik İstanbul anlatısını hem de Osmanlı başkentler zincirini sahada kurma imkânı veriyor.
🏖️ Ege Rotası
Ege bölümünde antik kentler, çok katmanlı kültürel peyzajlar ve erken Hristiyanlık merkezleri öne çıkıyor.
Troya – Assos – Ayvalık
- Troya Arkeolojik Alanı (UNESCO), surlar, tapınak kalıntıları, antik rampa ve Odeion
- Troya Müzesi
- Assos Örenyeri: Athena Tapınağı, akropolis surları, Hüdavendigar Camii ve Behramkale köy dokusu
Bergama ve İzmir
- Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (UNESCO): Akropol, Asklepion, Kızıl Avlu
- Bergama Müzesi
- İzmir’de Konak Meydanı, Saat Kulesi, Kızlarağası Hanı ve Kemeraltı Çarşısı
İzmir – Sardes – Pamukkale
- İzmir Kültür Sanat Fabrikası, İzmir Arkeoloji Müzesi, Agora Örenyeri
- Sardes Örenyeri: Lidya uygarlığının izleri
- Pamukkale’ye geçiş
Hierapolis–Laodikeia–Aphrodisias – Kuşadası
- Hierapolis–Pamukkale (UNESCO): antik kent, tiyatro, nekropol ve travertenler
- Laodikeia Örenyeri
- Aphrodisias (UNESCO) ve müzesi
- Kuşadası’nda konaklama ve kıyı turizmi örneği
Efes ve Çevresi
- Efes Antik Kenti (UNESCO), Yedi Uyurlar Mağarası
- İsa Bey Camii, Artemis Tapınağı alanı, Meryem Ana Evi
- Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Bazilikası, Şirince Köyü
Didim – Milet – Priene – Bafa
- Apollon Tapınağı, Bafa Gölü çevresinde Herakleia
- Milet ve Priene antik kentleri
Bu hat, bir rehber adayına “İyonya’dan Lidya’ya, Roma’dan erken Hristiyanlık merkezlerine” uzanan kronolojiyi tek rotada anlatma imkânı sunuyor.
🌴 Akdeniz Rotası
Akdeniz ayağı, Likya ve Karya sahillerinin, Roma ve Bizans mirasının ve modern turizmin iç içe geçtiği uzun bir kıyı hattını kapsıyor.
Bodrum ve Çevresi
- Halikarnassos ve Halikarnas Mozolesi’nin izleri
- Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeoloji Müzesi
- Milas’ta Gümüşkesen Anıtı
- Dalyan Kanalı tekne programı: Kaunos kaya mezarları panoraması, İztuzu Plajı
- Kayaköy Örenyeri, Fethiye’de Amintas Kaya Mezarları
Likya Uygarlığı ve Batı Antalya
- Xanthos–Letoon (UNESCO) ve Patara Örenyeri
- Kekova tekne turu: Üçağız, Simena (Kaleköy), Tersane Koyu, Kekova Adası batık kent
- Andriake Örenyeri ve Likya Uygarlıkları Müzesi
- Myra Örenyeri, St. Nikolaos Anıt Müzesi
- Olympos Örenyeri
Antalya ve Çevresi
- Phaselis Antik Kenti, Antalya Kaleiçi (Hadrian Kapısı, Yivli Minare, eski Antalya dokusu)
- Düden Şelalesi’nin denize döküldüğü nokta
- Perge Örenyeri
- Aspendos tiyatrosu, Köprülü Kanyon Milli Parkı, Side Örenyeri
Alanya – Mersin – Adana
- Alanya Kalesi ve Kızılkule, Damlataş Mağarası
- Mersin’de Cennet–Cehennem obrukları, Kızkalesi, Soli Pompeiopolis
- Mersin Müzesi, Tarsus Müzesi ve St. Paul Anıt Müzesi
- Adana Arkeoloji Müzesi, Büyük Saat, Ulu Cami ve Ramazanoğlu yapıları, Taşköprü
Tur, Adana’da yapılan sözlü ve yazılı bölge bitirme sınavı ile sonlanıyor; böylece rota, sadece gezi değil, aynı zamanda bir saha sınavı işlevi görüyor.
🕌 Güneydoğu Anadolu Rotası
İkinci etap, Türkiye’nin en güçlü arkeolojik ve inanç turizmi rotalarından biri olan Güneydoğu Anadolu ile başlıyor. Bu kısım, rehber adaylarının hem Neolitik devrimi hem de İslam–Hristiyanlık–yerel gelenekler kesişimini sahada görmesi için tasarlanmış.
Gaziantep
- Zeugma Antik Kenti ve Zeugma Mozaik Müzesi
- Gaziantep Arkeoloji Müzesi
- Tarihî çarşılar, Bey Mahallesi ve kale çevresi
Adıyaman – Şanlıurfa hattı
- Nemrut Dağı (UNESCO), Nemrut Örenyeri, Karakuş Tümülüsü, Cendere Köprüsü
- Doğu ve Batı teraslarında Kommagene kralları anlatısı
Şanlıurfa ve çevresi
- Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Haleplibahçe Mozaik Müzesi
- Balıklıgöl ve tarihî çarşılar
- Harran Örenyeri (küp evler, Ulu Cami kalıntıları)
- Hz. Eyyûb Sabır Makamı
- Göbeklitepe (UNESCO) – “dünyanın bilinen en eski tapınak kompleksi”
Viranşehir – Diyarbakır – Mardin – Midyat – Batman
- Karahantepe Örenyeri (erken Neolitik kültürün yeni halkası)
- Diyarbakır’da surlar, Hevsel Bahçeleri (UNESCO peyzaj alanı), Ulu Cami ve hanlar
- Mardin’de taş konaklar, Kasımiye ve Zinciriye medreseleri, Kırklar Kilisesi, Mardin Müzesi
- Deyrulzafaran ve Mor Gabriel manastırları, Süryani mirasının sahadaki en önemli durakları
- Hasankeyf Müzesi ve örenyeri, Dicle havzasının çok katmanlı yerleşim tarihi
Bu çizgi, rehber adayına “Göbeklitepe’den Kommagene’ye, oradan Diyarbakır surlarına ve Mardin taş mimarisine” uzanan güçlü bir hikâye zinciri kurduruyor.
🗻 Doğu Anadolu Rotası
Güneydoğu’dan sonra rota, yüksek platolar ve sınır şehirleriyle Doğu Anadoluya yükseliyor. Burada hem doğa (şelale, göl, dağ) hem de “sınır kenti” kavramı öne çıkıyor.
Batman – Tatvan – Van
- Malabadi Köprüsü
- Ahlat Selçuklu Mezarlığı ve Ahlat Müzesi
- Van’da Van Müzesi ve Van Kalesi
- Van Kedi Evi, Arubani Bedesteni (Savat işçiliği), Çavuştepe Kalesi
- Akdamar Adası Anıt Müzesi ve Surp Haç Kilisesi
Van – Iğdır – Kars – Erzurum hattı
- Muradiye Şelalesi
- İshakpaşa Sarayı (Doğu Beyazıt çevresi yönetim kompleksi)
- Iğdır Soykırım Anıtı ve Müzesi, Tuzluca Tuz Mağaraları
- Ani Arkeolojik Alanı (UNESCO), Kars Müzesi
- Kars iç kentsel alanı: Kars Kalesi, Taş Köprü, 12 Havariler Kilisesi, Ebu’l Hasan Harakani Türbesi, Fethiye Camii, Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi
Erzurum – Elazığ – Malatya – Erzincan
- Erzurum Ulu Camii, Çifte Minareli Medrese, Üç Kümbetler
- Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi, Taşhan, Aziziye Tabyası
- Harput yerleşimi: Harput Ulu Camii, Arap Baba Türbesi
- Arslantepe Höyüğü (UNESCO) – devletleşme sürecini sahada anlatma imkânı
- Pertek feribotu ile Keban Baraj Gölü geçişi, Tunceli ve Tunceli Müzesi
- Erzincan’da Bakırçılar Çarşısı üzerinden el sanatları ve zanaat geleneği
Bu etap, “Erken Tunç Çağı’ndan Selçuklu ve Cumhuriyet’e” Doğu’nun uzun tarihini bir eksen üzerinde topluyor.
🌲 Karadeniz Rotası
Son bölüm, Doğu Karadeniz’in dağ–deniz–orman üçlüsünü ve Orta Karadeniz’in tarihî kentlerini kapsıyor; finali ise Hititlerin başkenti ve Safranbolu ile yapıyor.
Trabzon – Uzungöl – Sümela
- Trabzon şehir içi ve Trabzon Ayasofya Müzesi
- Uzungöl ve çevresindeki yayla ekosistemi
- Sümela Manastırı ve Altındere Vadisi
- Trabzon Atatürk Köşkü (Cumhuriyet anlatısının Karadeniz ayağı)
Giresun – Ordu – Fatsa – Sinop – Samsun
- Giresun ve Ordu sahil yerleşimleri, Boztepe panoramaları
- Sinop’ta Sinop Müzesi, tarihî surlar ve burçlar, Sinop Tarihî Cezaevi
- Samsun Müzesi ve Bandırma Gemi Müzesi ile Milli Mücadele başlangıç hikâyesi
Amasya – Tokat – Çorum – Kastamonu – Safranbolu
- Amasya’da II. Bayezid Külliyesi, Hazeranlar Konağı, Pontus Kral Kaya Mezarları, Harşena Dağı ve kalesi
- Tokat’ta Mevlevihane Vakıf Müzesi, Gök Medrese, Taşhan; Ballıca Mağarası ile jeomorfoloji örneği
- Çorum Müzesi ve Alacahöyük Örenyeri, ardından Boğazköy–Hattuşa (UNESCO) ve Yazılıkaya açık hava tapınağı – Hitit medeniyetinin sahadaki ana dersliği
- Kastamonu şehir merkezi, Münire Medresesi, Kastamonu Müzesi, Şerife Bacı Anıtı, Şeyh Şaban-ı Veli Külliyesi
- Safranbolu Şehri (UNESCO): Hıdırlık Tepesi, Safranbolu evleri, Cinci Han ve Hamamı, İzzet Paşa ve Köprülü Mehmet Paşa camileri, Kaymakamlar Evi
Tur, Karabük’te yapılan sözlü ve yazılı bölge bitirme sınavı ile son buluyor; böylece Güneydoğu–Doğu Anadolu–Karadeniz hattı da hem uygulama gezisi hem de değerlendirme süreci olarak tamamlanmış oluyor.
🗺️ Google Harita Üzerinde İncele
Hazırladığım haritada 7 bölgenin olduğu uygulama gezisinin tüm durakları gün gün işaretli:
- Her durak numaralandırılmış durumda,
- UNESCO alanları ve önemli müzeler öne çıkarılmış,
- Rota çizgileriyle hangi gün hangi bölgeden geçtiğimiz netleşiyor.
Bu harita, hem turist rehberliği öğrencileri hem de mesleğe kabul sınavına hazırlanan rehber adayları için; “nerede ne anlatacağım?” sorusuna tek bakışta cevap verebileceğiniz, etkileşimli bir çalışma aracı olarak düşünüldü. Hazırladığım haritada ziyaret edilen noktalar sayılarla sıralanmış durumda:
1 Yorum